دلایل عقلی و نقلی امامت و مهدویت صفحه 154

پس حب ذات به ذات (تجلی عشقی)، موجب تجلی اسماء و صفات می شود؛ و این تجلی نیز مستلزم اعیان ثابته _ که از لوازم آن به شمار می رود_ است.

پس از این مرتبه، تجلی چهارم صورت می گیرد که بر اثر آن، اعیان ثابته در جهان هستی، تحقق خارجی پیدا می کنند.

جمله «فخلقت الخلق» در آن حدیث قدسی، ناظر به همین مرحله بود. کلمه خلق، در واقع، نمایشگر همان اضافه اشراقیه ذات حق تعالی است و به این حقیقت اشاره دارد که همه موجودات، از مبداء وجود- که فیاض علی الاطلاق است- صادر شده اند.

از آن چه تاکنون گفته شد مشخص گشت که پس از ظهور علمی ذات مقدس اله به نحو کثرت اسمائی و صفاتی در عین وحدت حقه حقیقیه وجودیه- که در مرتبه واحدیت رخ داد- در این مرحله، مشیت و رحمت واسعه ذات حق تعالی، به نحو وحدت ظلّیه حق در کثرت تعینات و اسماء ظاهره، ظهور فعلی پیدا می کند و این، همان مقام «لکی اعرف» است.

جمله «لکی أعرف» به غایت و هدف خلقت -که همان ظهور و هویدایی ذات مبداء وجود است- اشاره دارد؛ و روشن است که با این بیان، غایت و نتیجه خلقت پروردگار، ظهور و هویدایی خودش می باشد.

پس، غرض و داعی در ایجاد، اولاً و بالذات، ظهور و هویدایی ذات مقدس حق تعالی است؛ و ثانیاً و بالعرض، ظهور تعینات و ماهیات ممکنه؛ که در حقیقت، مترتب بر ظهور و هویدایی ذات حق می باشد. لذا مفاد جمله «و خلقت الخلق لکی أعرف» این است که خلقت نمودم تا ظاهر و هویدا شوم؛ نه این که کسی مرا بشناسد و معروف احدی شوم.

لذا باید گفت که شناسایی ذات مقدس او توسط خلق، غایت ایجاد و نتیجه خلقت نیست و حتی اگر کسی هم او را نشناسد، هر آینه، مقصود از