دلایل عقلی و نقلی امامت و مهدویت صفحه 42

دهد؛ و بر همین معیار، از دیگران پذیرایی می کند. این خواست، نموداری از اصل مذکور در افاضه و بخشش است؛ که در ترازی پایین، انجام گرفته است.(1)

دلیل دوم

اگر میان دو چیز، هیچ رابطه و مناسبت ذاتی ای نباشد، هیچ علاقه و ارتباط علّی و معلولی نیز بین آن ها نخواهد بود؛ امّا اگر مناسبت و ارتباطی باشد، نوعی از ارتباط علّی و معلولی میان آن ها برقرار خواهد گشت و به حکم اصل «سنخیت میان علّت و معلول»، در قدم نخست، معلول هایی صادر می شوند که به علت، نزدیک تر باشند.

حال اگر در عالم امکان و اقلیم ابداع، ممکنی اشرف، قابل تحقّق باشد و هنوز موجود نشده باشد، در این صورت، لازم می آید امر ابداع و ایجاد، برخلاف مناسبت ذاتی (سنخیت علّی و معلولی) جریان یافته باشد؛ که این، امر باطلی است. زیرا یقیناً ممکن اشرف، به حسب مرتبه اش، در شرافت و فضل، به مبداء متعال، نزدیک تر و به او انسب است. لذا مناسبتی که بین او و باری تعالی برقرار است، تامّ و اولی از مناسبتی است که بین ممکن اخسّ و واجب تعالی موجود است. پس لا محاله، ابتدائاً، ممکن اشرف و سپس ممکن اخسّ محقّق خواهد شد.(2)

دلیل سوم

اگر موجود اشرف، مقدّم بر غیراشرف به وجود نیاید، سه حالت قابل فرض است؛ یا به همراه آن به وجود خواهد آمد، یا در مرتبه ای متأخّر از آن، و یا اصلاً موجود نخواهد شد.

اگر همراه آن به وجود آید- مثلاً جوهر عقلانی، همراه با جوهر جسمانی از علّت نخستین صادر شوند - قاعده «الواحد» نقض خواهد شد.