دلایل عقلی و نقلی امامت و مهدویت صفحه 49

در این تقریر، صحبت از ماهیت واحد نیست، بلکه صحبت از وجود و مراتب آن است که مرتبه نازله آن، حکایت از تحقّق مرتبه عالی می کند.

به بیان روشن تر، در تطبیق قاعده امکان اشرف بر اثبات امامت، دو راه، پیش رو است:

الف) وصول از وجود افراد اخسّ و یا خسیسِ ماهیّت انسانی به تحقّق فرد اشرف؛

ب) وصول از وجود مراتب اخسّ یا خسیس به وجود مراتب اشرف.

طبق بیان اوّل، شرط مذکور، تأمین شده است و طبق بیان دوم، اصولاً، شرط مذکور، لازم و لحاظ نشده است.

اثبات شرط دوم

با وجود آن که به نظر می رسد سرنوشت نهایی اثبات مدعا با قاعده امکان اشرف، در گرو تأمین و فراهم شدن همین شرط باشد، سؤالات زیادی پیرامون آن مطرح است. این که آیا می توان مفهوم این شرط را به گونه ا ی تعمیم داد که در عالم عنصری و بشریّت نیز پیاده شود؟ آیا از وجود مطلق عالم مادی، نمی توان به وجود عالم برتر -که وجود امام از آن عالم است- رسید؟ اساساً علت وضع چنین شرطی در اجرای این قاعده چیست؟ آیا در صورت کشف علّت، نمی توان در شمول قاعده تعمیم داد؟ آیا طرح این قاعده بر اساس محوریت مراتب تشکیکی وجود و با تقریر صدرایی و اضافه کردن قاعده امکان اخسّ، نمی تواند ره به جایی برد؟

کنکاش کامل و بررسی دقیق پرسش های پیشین، از توان نگارنده و حوصله این نوشتار بیرون است؛ امّا به عنوان گشودن روزنه ای جدید و ارزیابی نسبی از کارایی قاعده بر اثبات مدعا، به صورت اجمالی به ارائه پاسخ خواهیم پرداخت.

1. تعارض این دو شرط و نتیجه آن

گفته می شود که ظهور این مطلب که افراد ممکن (اشرف، شریف، خسیس و اخس)، حتماً تحت یک ماهیّت نوعی باشند، در عالم طبیعت و حرکات و