دلایل عقلی و نقلی امامت و مهدویت صفحه 52

همین گونه اند؛ و صدورشان، ذاتاً، مقدم بر ماهیات و افراد اخسّ است؛ همان طور که خداوند، ابتدائاً آدم را بدون پدر، مادر، تقدم نطفه و… آفرید.

اما این که در تداوم هستی مادی، چهره کار، وارونه می شود، به علت تنگنای طبیعت و جهان مادی است؛ لذا تأخر افراد و ماهیات شریف، تأخر زمانی است؛ نه ذاتی. به قول صدر المتألهین: «اگر صفحه وجود و مراتب ذاتی موجودات را ورق بزنی، در می یابی که شریف، همیشه بر خسیس مقدم است، وجوب بر امکان، … اتصال و پیوستگی بر انفصال و جدایی، وجود بر عدم، خیر بر شر و راستی بر دروغ…». (1)

شاید با استفاده از همین مطلب، پاسخ آن پرسش معروف که «آیا اول، تخم مرغ بود و بعداً مرغ از او پدید آمد؛ یا این که اول، مرغ بود و بعد تخم مرغ به وجود آمد؟!» را بتوان داد؛ زیرا آن چه در دار هستی، ذاتاً، سبقت گرفته و با دست قدرت پروردگار ایجاد شده است، همان نوع کامل، اشرف و متکامل تر است؛(2) و تظاهرات وجودی، بعد از آن و به علت وجود تنگنا و به خاطر استمرار نوع در جهان حرکات، در دار ماده و عناصر پدید آمد؛ به همین جهت، بعد از آفرینش اولین نوع کامل و تولید تخم آن، توسط همان نوع، دیگر افراد تکثیر یافتند.

کوتاه سخن این که، تقدم و تأخر زمانی-که در میان پدیده های طبیعی نمایان می شود- ناشی از سببیت اعدادی (زمینه سازی) انواع اخسّ نسبت به انواع اشرف است؛ امّا سببیت ذاتی تملیک وجودی، همواره از نوع عالی به دانی است؛ یعنی نظام وجود یافتن انواع طبیعی، هم چون ساحت ایجاد گشتن ابداعیات است.

آشکارا دریافت می شود که در فعل و انفعال های وجودی، فاعلیت واقعی