دلایل عقلی و نقلی امامت و مهدویت صفحه 53

وجودی، میان نوع عالی به نوع دانی است؛(1) مثلاً درخت، سبب ذاتی بذر و حیوان، بنیاد نمود یافتن نطفه است.

استاد حسن زاده آملی در مورد دلیل و حکمت اعتبار شرط مذکور می فرمایند: «از آن جا که مشاهده می شود در جهان مادی، گاهی موجود اشرف، متأخر از موجودات اخس، لباس هستی می پوشند و وجود نازنین اشرف الانبیاء صلی الله علیه و آله و سلم بعد از سایر انبیاء و حتی انسان های معمولی، به اقلیم طبیعت گام نهادند، می توان گفت، قاعده امکان اشرف، در جهان مادیات قابل تطبیق نیست».(2)

این بیان نیز در جریان و اعتبار قاعده امکان اشرف (حداقل در مورد اثبات مدعای ما) مشکلی ایجاد نمی کند؛ چون بحث در اثبات شخصی و وجود خاص یک امام نیست؛ بلکه مدعا این است که وجود مبارک و اشرف امام، در میان قافله موجودات انسانی، مقدم و جلوتر بوده و هست؛ و از زمان حضرت آدم علیه السلام تا زمان حضرت خاتم الانبیا صلی الله علیه و آله و سلم و در اعصار پس از ایشان، همواره، ولیّ، نبی و امامی بوده است و هم اینک نیز وجود مستمرّ آخرین امید برقرار است. پس، وجود امامان، ذاتاً و رتبتاً، مقدّم اند؛ هر چند در دار مادیات، نمودشان به ترتیب باشد.(3)

3. علت و دلیل شرط، عمومیت ندارد

نکته مهمی که در تبیین مبنای شرط دوم باید یادآوری شود، این است که تنازع و تزاحم در جهان ماده، بالجمله نیست؛ بلکه مواردی هستند که

1- رضوی، امام دوازدهم عجل الله تعالی فرجه الشریف در نظام آفرینش، صص 62 _ 63 و آشتیانی، اساس التوحید، ص 145: «اخسّ، مقدمه وجودی، و به وجهی، علت اعدادی اشرف است و اشرف فاعل ما به الوجود اخسّ است».
2- حاجی سبزواری، شرح المنظومه، ج 3، ص 730.
3- حاجی سبزواری، شرح المنظومه، ج 3، ص 731.