دلایل عقلی و نقلی امامت و مهدویت صفحه 69

یلزم الثانی(1) // و الموجودات کلها علی الترتیب حصل من اثر وجوده(2)// و نسبه جمیع الاشیاء الیه من حیث انه مبدعها او هو الذی لیس بینه و بین مبدعها واسطه و بوساطته، تکون عله الاشیاء الآخر نسبه واحده»؛(3)

«از موجود اول، وجود دوم اضافه می شود که دومی نیز جوهری غیر جسمانی است… بنابر آن چه که صادر اول، تعقلی از وجود اول دارد، وجود بعدی از او صادر می شود… و همه موجودات بنابر ترتیبی، از وجود او حاصل می شوند… نسبت همه اشیاء به او (صادر نخست)، مساوی است؛ چون که او واسطه دیگران است و میان او و مبدأ اول هیچ واسطه ای نیست».

اخوان الصفا (حدود350ق) ضمن اعتراف به دشواری فهم کیفیت آفرینش، این روند را با راه کارهایی شبیه به نظریه واسطه در فیض حل می کرد.(4)

ابوالحسن عامری (381ق) نیز روند آفرینش را بر اساس نظریه فیض و آموزه نو افلاطونی به گونه ای مطرح کرد که جایگاه واسطه در فیض، کاملاً مشهود شد. وی معتقد بود که در سلسله آفرینش، اول، موجود بالذات (فوق الدهر)، دوم، عقل یا قلم (مع الدهر)، سوم، نفس یا لوح (بعد الدهر)، چهارم، عرش یا افلاک (مع الزمان) و پنجم، طبیعت (بعد الزمان) قرار دارد. (5)

ابن سینا (428ق) با اندکی توسعه در معنای فیض، فاعلیت عقول را نیز بر طریقه فیض معرفی نمود: «فیض فقط درباره خداوند و عقول استعمال

1- فارابی، آراء اهل المدینه، ص61.
2- فارابی، عیون المسایل (المجموع للمعلم الثانی)، صص  68 -67.
3- فارابی، عیون المسایل (المجموع للمعلم الثانی)، صص  68 -67.
4- رسایل اخوان الصفا، ج3، ص346.
5- رحیمیان، فیض و فاعل وجودی، ص99.