دلایل عقلی و نقلی امامت و مهدویت صفحه 76

جنبه تنبیهی دارد؛ وگرنه بنا به گفته ابن سینا(1)، ابن رشد(2)، صدرالمتألهین(3) و…، قاعده مذکور، پشتوانه ای بدیهی یا قریب به بداهت دارد.

پیش فرض سوم: میان علت و معلول، مناسبت، مشاکلت و سنخیت برقرار است؛ بنابراین، هر موجودی، شایستگی مقام واسطه شدن را ندارد. بر همین اساس، از شئونات واسطه در فیض این است که از کمالات و برخی ویژگی های مبدأ اول برخوردار می باشد و وجودش با وجودهای پائینی و پسینی تفاوت دارد. لذا هر موجودی، در هر مرتبه وجودی، شایستگی واسطه نخستین شدن را ندارد.(4)

بررسی یک شبهه

در رابطه با این مبحث، شبهه رایجی مطرح است و آن این که نیاز خداوند به واسطه و عدم توانایی او در خلق کثرات، علامت عجز او است. در پاسخ به این اشکال، گفته می شود که اصولاً کثرت، نقص است؛ چراکه کثیر آفریدن، یعنی آفرینش و خلقتی که طیّ دفعات و نوبت های تدریجی انجام گیرد؛ و تکرار، علامت ضعف در فاعل است. در مقابل، فاعلی که یک معلول داشته باشد- و آن معلول، منشاء پیدایش همه شود- قدرت مند است.

در نگاه معمول نیز استفاده از واسطه، همیشه علامت ضعف فاعل نیست. نجات مورچه از آب، نیازمند برگ یا چوبی نازک است؛ چون مورچه قابلیت در دست آمدن و تحمل فشار انگشتان دست انسان را ندارد. پس لزوم واسطه به خاطر افزایش قابلیت در قابل است؛ نه برای افزایش فاعلیت و اتمام کار او. خداوند نیز بدون واسطه یک مخلوق آفرید و آن، وجود

1- ابن سینا، اشارات و تنبیهات، ج3، ص119.
2- ابن رشد، تهافت التهافت، ص4 و7.
3- صدرالدین، الحکمه المتعالیه، ج7، ص204.
4- کیا شمشکی، ولایت در عرفان، ص191.