دلایل عقلی و نقلی امامت و مهدویت صفحه 98

خداوند می فرماید: «وَ أَنَّ إِلی رَبِّک الْمُنْتَهی»، مطلب به همین صورت است».(1)

حکیم سبزواری - از چهره های برجسته حکمت و عرفان - پس از شرح مبسوط پیرامون صادر نخست و کیفیت پیدایش آفرینش، شواهدی از متون دینی بر یافته های حکمت و عرفان می آورد(2) و سپس به توضیح حقیقت محمدیه می پردازد: «آن وجود مبارک، دو بُعد جسمانی و روحانی دارد. جنبه معنی حضرت خاتم صلی الله علیه و آله و سلم، عقل کلّی یعنی عقل اول است و روحش از روح الامین پیشی گرفته، پس احکام و براهینی که بر وجود «عقل اول» است، همه وجود حضرت را می گیرد و ما در این ادعا تنها نیستیم؛ بلکه همه اعاظم عرفای متشرعین و افاخم اخباری ها _ که اهل روایت با درایت اند _ با ما شریک اند؛ به حدّی که اصطلاحشان بر عقل اول، «حقیقت محمدیه» است. به این گونه میان اخباری که در باب صادر اول آمده، جمع می شود».

مرحوم سید جلال آشتیانی، کارکرد نخستین صادر (حقیقت محمدیه) را چنین توضیح می دهد: «حقیقت محمدیه، مفاتیح غیب و شهود است که از ناحیه و به واسطه او، فیض به عالم می رسد. اثر او در عالم غیب آن است که بالذات و بدون واسطه، از حق استفاضه می کند … و اثر او در عالم حس و شهادت، موائد نعم و ارزاق ظاهری است… مقام اکملیت به حقیقت محمدیه اختصاص دارد و اولیاء محمدیین، بالوراثه، از این مقام بهره دارند».(3)

در کتاب جلوات ربانی، آدم اول (نبی و ولی)، مصداق نخستین صادر، و دلیل لزوم و استمرار آن، استمرار فیض معرفی می شود و تصریح می گردد که

1- رخ شاد، درمحضر علامه طباطبایی، ص 85. محشی می گوید: یعنی از این راه [عقلی] نیز می توان واسطه فیض بودن ائمه علیهم السلام را اثبات کرد.
2- حاجی سبزواری، اسرار الحکم، ص 491.
3- جلال الدین آشتیانی، مقدمه تمهید القواعد، صص 172_ 170.