امامت صفحه 142

13 _ 2 _ 3. تعیین به زور شمشیر و کودتا

ابو یعلی می گوید: آن کسی که با شمشیر و زور بر جامعه اسلامی غلبه یافت و خلیفه شد و خود را امیر مؤمنان نامید؛ برای هر کسی که به خدا و روز قیامت ایمان دارد جایز نیست که شبی را به روز آورد در حالیکه او را امام نداند.(1)

با این راه هایی که علمای اهل سنّت برای تعیین امام ذکر کرده اند، معلوم است که هر فاسق و بی دینی هم می تواند به سادگی حکومت مسلمانان را به دست گیرد و بر مسلمانان لازم است از او پیروی و اطاعت کنند.

ولی با وجود همه این ها جای تعجب است که زمخشری در تفسیر آیه «لا یَنالُ عَهْدِی آلظّالِمِ_ینَ» تصریح کرده است که امامت و خلافت الهی تنها حق کسانی است که از هرگونه ظلم و ستمی بری باشند. و می گوید: فاسق چگونه می تواند برای خلافت الهی صلاحیت پیدا کند در حالی که از نظر فقهی نمی تواند امام جماعت باشد و شهادت و اخبارش اعتباری ندارد :

من کان ظالمآ من ذریّتک، لایناله استخلافی و عهدی الیه بالإمامه. و انّما ینال من کان عادلا بریئآ من الظلم. و قالوا فی هذا دلیل علی أنّ الفاسق لایصلح للإمامه. و کیف یصلح لها من لایجوز حکمه و شهادته و لاتجب و لاتقبل خبره و لا یقدّم للصلاه.(2)

ظالمان از فرزندان تو به عهد امامت و خلافت من نایل نمی شود و امام باید عادل و از ظلم بری باشد. و می گویند: این آیه دلالت می کند که فاسق صلاحیت امامت را ندارد. و چگونه صلاحیت امامت داشته باشد در حالی که حکم و شهادتش نافذ نیست و عمل بر اساس اخبارش واجب نیست و قبول نمی شود و امامتش در نماز درست نیست.