امامت صفحه 95

8 _ 3. عصمت امام پیش از امامت

همه ادلّه ای که برای عصمت امامان (علیهم السلام) ذکر گردید جز دلیل چهارم تنها عصمت امام را به هنگام امامتش اثبات می کند و از اثبات عصمت پیش از امامت قاصر است. ولی دلیل چهارم به خاطر توسّع و اطلاق آن شامل تمام دوران زندگی امام می شود. بلکه ظهور آیه مبارکه نسبت به زمان پیش از امامت روشن تر است. زیرا درست است که علم الهی نسبت به پیش از امامت و بعد از آن فرقی نمی کند ولی از جهت اثباتی آنچه حجّت خدای تعالی را تمام می کند عصمتی است که پیش از امامت باشد. یعنی اگر کسی از روی عناد از خدای تعالی سؤال کند که چرا فلانی را به امامت برگزیدی؟ خدای تعالی با بیان داشتن عصمت و طهارت او، چنین معاندی را مجاب می کند.

8 _ 4. رابطه علم و عصمت

علم و عصمت رابطه نزدیکی دارند. ریشه اساسی عصمت را علم تشکیل می دهد. انسان وقتی چیزی را به حقیقت و واقعیّت درک کند، کنه وجودی آن را بداند و تمام آثار و پیامدهای آن را به عیان ببیند در مواجهه با آن با شناختی که دارد از خود عکس العملی متناسب نشان می دهد. ولی اگر چنین شناختی از شیء برای او نباشد ممکن است درباره آن دچار اشتباه شود و نسبت به او کاری انجام دهد که موجب پشیمانی گردد. نسیان، غفلت، سهو و جهل و نادانی از ریشه های مهم معاصی و آلودگی ها به شمار می آید. ممکن است انسانی از روی غفلت و یا جهل و نادانی مرتکب شرب خمر شود و در اثر آن مهم ترین موهبت الهی یعنی عقل و هوشیاری خویش را از دست بدهد و دست به کارهایی بزند که بعد از هوشیاری از خود شرم کند. در این رابطه به بحث علم امام به واسطه روح القدس مراجعه شود.