کتابخانه بالقرآن

قاعده لطف و اثبات وجود امام حی صفحه 109

صفحه 109

فصل دوم: تبیین قاعده لطف در اثبات امامت

اشاره

متکلّمان امامیّه، بر این عقیده اند که امامت، از مصادیق لطف خداوند است و چون لطف، به مقتضای حکمت الهی، واجب است، امامت نیز واجب است. آنان همچنین لطف در امامت را فعل مستقیم خداوند می دانند. از این نظر، وجوب امامت، همچون وجوب نبوّت است؛ بنابراین، در اینجا، دو مدّعا مطرح است؛ یکی اینکه امامت، لطف است و دیگری اینکه امامت، لطفی است که فعل مستقیم خداوند می باشد و تعیین امام باید از جانب خداوند انجام گیرد. آنچه اینک در پی تبیین آن هستیم، مطلب نخست است؛ یعنی تبیین اینکه امامت، لطف خداوند در حقِّ مکلفان است. در این قسمت، به بیان آرای اندیشوران شیعه، درباره اثبات امامت از طریق قاعده لطف پرداخته، کیفیت استدلال ایشان را در گذر تاریخ، مورد توجه قرار می دهیم.

سیر تاریخی قاعده لطف برای اثبات امامت

1. مرحوم شیخ مفید (وفات) برای اثبات امامت بر مبنای حکمت و قاعده لطف، نیاز جامعه به سرپرست عادل را یادآور شده است.(1)

وی وجود امام و حُسن تدبیر او را برای صلاح جامعه و جلوگیری از فساد مطرح می کند.

شیخ مفید قدس سره در جایی دیگر با اشاره به تعریف امام، امامت را لطف دانسته که حکمت الهی اقتضای وجوب آن را دارد.(2)

1- المسائل الجارودیه، ص44؛ «فمن ذلک وجوب وجود إمام فی کل زمان. لما یجب من اللطف للعباد و حسن التدبیر لهم و الاستصلاح لحصول العلم بأن الخلق یکونون أبداً عند وجود الرئیس العادل أکثر صلاحاً منهم و أقل فساداً عند الانتشار و عدم السلطان».
2- همان، ص39؛ «فإن قیل ما حد الإمام فالجواب الإمام هو الإنسان الذی له رئاسه عامه فی أمور الدین و الدنیا نیابه عن النبی. فإن قیل ما الدلیل علی أن الإمامه واجبه فی الحکمه فالجواب الدلیل علی ذلک أنها لُطْفٌ و اللطفُ وَاجِبٌ فی الحکمه علی الله تعالی فالإمامه واجبه فی الحکمه».