قاعده لطف و اثبات وجود امام حی صفحه 75

اساس حکمت خداوند اثبات می شود. اینکه در کلمات متکلمان، بحث لطف، متفرّع بر بحث عدل الهی آمده، بنابر این معنا است.(1)

4. آیات قرآن

برای اثبات قاعده لطف، به آیات قرآن نیز استدلال شده است.(2) این آیات به چند دسته تقسیم شده اند که ما به برخی آیات اشاره می کنیم:

الف. آیاتی که در آن ها به مبادی قاعده لطف اشاره شده است:

1. «کَتَبَ رَبُّکُمْ عَلی نَفْسِهِ الرَّحْمَه»؛(3) «قُلْ لِمَنْ ما فِی السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ قُلْ لِلَّهِ کَتَبَ عَلی نَفْسِهِ الرَّحْمَه».(4)

این آیات شریفه تصریح دارد که رحمت خداوند، از ذات او جدا نیست؛ زیرا وجود رحمت برای خداوند، فرض ذاتی خداوند است و تخلّف از آن امکان پذیر نیست؛ همان گونه که برهان لطف، اقتضای آن را دارد. درست است که منظور آیه اول، پذیرفتن توبه همراه با اظهار سلام و امان است؛ ولی آنچه که اعتبار دارد، با توجه به آیه دوم، عمومیّت آیه است.

2. «اللَّهُ لَطِیفُ بِعِبَادِهِ یَرْزُقُ مَن یَشَاءُ وَ هُوَ الْقَوِیُّ الْعَزِیزُ * مَن کاَنَ یُرِیدُ حَرْثَ الاَْخِرَهِ نَزِدْ لَهُ فیِ حَرْثِهِ وَ مَن کاَنَ یُرِیدُ حَرْثَ الدُّنْیَا نُؤْتِهِ مِنهَْا وَ مَا لَهُ فیِ الاَْخِرَهِ مِن نَّصِیب».(5)

لطیف یا از «لطُفَ» به معنای «عالم بودن به دقایق امور است» و یا از «لطَفَ» به معنای «مدارا و رحمت». علامه طباطبایی قدس سره در المیزان می گوید:

این آیه شریف می فرماید: خدا به خاطر اینکه لطیف است، احدی از مخلوقاتش از او غایب نیست و از پذیرفتن رزقش سر باز نمی زند. مراد از رزق - علاوه بر مادیات - موهبت های معنوی و دینی هم هست که خداوند بعضی از بندگان خود را که

1- ربانی گلپایگانی، علی، القواعد الکلامیه، ص109.
2- خرازی، سید محسن، «قاعده لطف»، فصل نامه انتظار موعود، ش8و9.
3- سوره انعام: 54؛ «پروردگارتان، رحمت را بر خود مقرّر کرده است».
4- سوره انعام: 12؛ «بگو: آنچه در آسمان ها و زمین است از آنِ کیست؟ بگو: از آنِ خداست که رحمت را بر خویشتن واجب کرده است».
5- سوره شوری: 19و 20؛ «خداوند به بندگانش لطف ]و آگاهی[ دارد. هر کس را بخواهد، روزی می دهد و او قویّ و شکست ناپذیر است. * کسی که زراعت آخرت را بخواهد، به کشت او برکت و افزایش می دهیم و بر محصولش می افزاییم و کسی که فقط کشت دنیا را بطلبد، کمی از آن به او می دهیم؛ امّا در آخرت، هیچ بهره ای ندارد».