قاعده لطف و اثبات وجود امام حی صفحه 77

وجودی اش در دنیا و آخرت هدایت گردد.(1)

خود انسان، نمی تواند نواقص خود را کامل کند؛ زیرا عقل و علم او، محدود است و بر آن حقایقی که در رسیدن به کمال لازم هستند، اشراف ندارد؛ لذا فطرت انسان نیز نیازمند آن است که با کمک حجت های آسمانی بیدار شده، و با راهنمایی آن ها به طرف کمال حرکت کند.

2. «کاَنَ النَّاسُ أُمَّهً وَاحِدَهً فَبَعَثَ اللَّهُ النَّبِیِّنَ مُبَشِّرِینَ وَ مُنذِرِینَ وَ أَنزَلَ مَعَهُمُ الْکِتَابَ بِالْحَقّ ِ لِیَحْکُمَ بَینْ َ النَّاسِ فِیمَا اخْتَلَفُواْ فِیهِ وَ مَا اخْتَلَفَ فِیهِ إِلَّا الَّذِینَ أُوتُوهُ مِن بَعْدِ مَا جَاءَتْهُمُ الْبَیِّنَاتُ بَغْیَا بَیْنَهُمْ فَهَدَی اللَّهُ الَّذِینَ ءَامَنُواْ لِمَا اخْتَلَفُواْ فِیهِ مِنَ الْحَقّ ِ بِإِذْنِهِ وَ اللَّهُ یَهْدِی مَن یَشَاءُ إِلیَ صِرَاطٍ مُّسْتَقِیم».(2)

این آیه شریفه دلالت دارد بر اینکه بعثت انبیا، برای زدودن اختلاف حاصل از طبیعت بشریّت و هدایت آنان به سوی حقیقت و کمال و راه راست است. مؤ منان، با هدایت خداوند، راهنمایی می شوند؛ بر خلاف کفّار که به سبب انحراف از حق و حسادت و دیگر رذایل اخلاقی، در اختلاف باقی می مانند. از این آیه شریفه، استفاده می شود که تنها با بعثت رسولان است که اختلاف ها برطرف می شوند.

دیدگاه منکران قاعده لطف

اشاره

عموم متکلمان اشعری، قاعده لطف را قبول ندارند. همچنین بُشر بن معتمر، از بزرگان مکتب اعتزال و رئیس مدرسه اعتزال بغداد(3) نیز در این مسئله، با اشعریان هم نظر است.(4) نفی این قاعده از سوی اشاعره، از دو حیث می تواند مطرح شود:

1. آنان اصولاً مبانی قاعده لطف، مانند حُسن و قُبح و اختیار انسان را قبول ندارند که در این فرض، قاعده مردود خواهد بود؛ از این رو، قاضی عبدالجبار معتزلی، بحث درباره قاعده

1- همان، ج 2، ص130.
2- سوره بقره: 213؛ «مردم یک امت بوده اند؛ پس خداوند، پیامبران را بشارت دهنده و بیم دهنده برانگیخت و کتاب آسمانی را که به سوی حق دعوت می کند، بر آنان نازل کرد، تا در میان مردم در آنچه اختلاف داشتند، داوری کند و اختلافی در آن نداشتند. پس از اینکه بینات برایشان آمده بود، جز کسانی که به هم حسد و رشک می ورزیدند. خداوند، آنان را که ایمان آورده بودند، به حقیقت آنچه مورد اختلاف بود، به فرمان خود، رهبری کرد و خداوند هرکسی را که بخواهد، به راه راست هدایت می کند».
3- سبحانی، جعفر، بحوث فی الملل و النحل، ج 3، ص367.
4- شهرستانی، الملل و النحل، ج 1، ص79.