قاعده لطف و اثبات وجود امام حی صفحه 8

تبیین واژگان کلیدی

اشاره

در این قسمت، به بررسی دو واژه می پردازیم.

الف. واژه لطف

اشاره

ابتدا لازم است این واژه از نظر لغت، بررسی شود و سپس معنای اصطلاحی آن تبیین گردد.

معنای لغوی

لطف در لغت، به معنای رفق و مدارا، احسان و اکرام، مهربانی و شفقت آمده است.(1) راغب اصفهانی معنای واژه را با توجه به مدخول آن می داند؛ یعنی لطف، در چند معنا به کار می رود: وصف سبک بودن برای جسم یا حرکت و مانند آن ها و نیز به معنای امر دقیق، برای امر غیر محسوس. توصیف خداوند به صفت لطیف، می تواند به علت غیرمحسوس بودن او باشد، یا به سبب علم او به دقایق امور، و یا رفق و مدارا با بندگانش در اموری است مرتبط با هدایت آن ها.(2)

طریحی با اشاره به معانی مدارا، نیکی کردن و مهربانی برای این واژه، در تعریف صفت لطیف می گوید: لطیف که از اسمای الهی است به معنای مهربانی با بندگان می باشد؛ به این گونه که اموری را برای آن ها آماده کند و به ایشان برساند که از آن برای رسیدن به مصالح زندگی در هر دو عالم (دنیا و آخرت) بهره ببرند. وی سپس به معنای لطف نزد متکلمان اشاره و آن را در راستای معنای لغوی تبیین می کند.(3) این معنا (رفق و مدارا) در کلام سایر لغت شناسان مانند ابن منظور(4) و ابن اثیر(5) نیز مطرح شده است.

1- احمد بن فارس، مقاییس اللغه، ج5، ص250. ذیل کلمه لطف.
2- راغب، المفردات، ص454، ذیل کلمه لطف: «و قد یعبّر باللَّطَائِفِ عمّا لا تدرکه الحاسه، و یصحّ أن یکون وصف اللّه تعالی به علی هذا الوجه، و أن یکون لمعرفته بدقائق الأمور، و أن یکون لرفقه بالعباد فی هدایتهم. قال تعالی: اللَّهُ لَطِیفٌ بِعِبادِهِ [سوره شوری: 19]».
3- طریحی، مجمع البحرین، ج4، ص129، ذیل کلمه لطف: «قوله تعالی هُوَ اللَّطِیفُ الْخَبِیرُ [6/ 103] اللطیف من أسمائه تعالی، و هو الرفیق بعباده الذی یوصل إلیهم ما ینتفعون به فی الدارین، و یهیی ء لهم ما ینتسبون به إلی المصالح من حیث لا یعلمون، و من حیث لا یحتسبون».
4- ابن منظور، لسان العرب، ج12، ص283، ذیل کلمه لطف.
5- ابن اثیر، النهایه فی غریب الحدیث و الاثر، ج2، ص601، ذیل کلمه لطف.