امامت (1): سیری در مبانی و مسایل کلامی امامت عامه صفحه 102

فیلون می گوید:

خداوند در اوج تعالی و عالم جزئیات در فرود پستی است که پیدایش این ها تناسبی با ساحت الاهی ندارد؛ پس واسطه با واسطه های در خلق عالم و تدبیر امور آن در کار است (این واسطه ها مانند: قوای الاهی، ملایکه، جن و…) اولین و مهم ترین واسطه «لوگوس» است.(1)

فلوطین ضمن استدلال بر لزوم بساطت مبدء متعالی و اثبات آن می گوید:

به همین دلیل که او بسیط است، مبدأ جسم نیست. ذات واحد حتی مرکب از قوای گوناگون نیست. خلق کثرات، مستند به عقل است نه احد. (2)

بدون شک، واحد به لحاظ بساطت خود، تنها با یک امر مسانخت خواهد داشت و همان را نیز صادر می کند و این امر، کامل ترین موجودات است که همه موجودات دیگر را به نحو کمون و پنهانی و بالقوه داراست و آن عقل است.(3)

«ان الواحد المحض هو فوق التمام و الکمال، و أما العالم الحسّی فناقص لأنه مبتدع و الشیء التام هو العقل و إنما صار العقل تاماً کاملاً لأنه مبتدع من الواحد الحقّ المحض و لم یکن بممکن أن یبدع الشیء الذی فوق التمام الشیء الناقص بلا توسط»؛(4) یگانه محض فوق تمام و کمال است و اما جهان محسوس ناقص است، چون پدید آمده است، شیء تام همانا عقل است، از آنجا که عقل و واحد حق پدیدآمده - بدون واسطه - تام وکامل است و امکان ندارد موجودی که که فوق تمام و کمال است، بدون واسطه موجودی ناقص بیآفریند.

فارابی پس از معرفی واجب الوجود به وجودی که هیچ کاستی ندارد و ماهیت، جنس و فصل نیز ندارد (بسیط) می­گوید: «و اول المبدعات عنه شی واحد بالعدد و هو العقل و

1- همان، ص36 به نقل از: ambriag historg of fhilosphy: philo P. 142- 146.
2- 3. همان، ص42.
3- 4. همان، 75.
4- 5. فلوطین، اثولوجیا، افلوطین عند العرب، ص134 و135؛ فاخوری حنا، خلیل الجبر، تاریخ فلسفه در جهان اسلامی، ص104.