امامت (1): سیری در مبانی و مسایل کلامی امامت عامه صفحه 106

ائمه علیهم السلام وساطت در فیض

مهم ترین بخش این نوشتار تطبیق کامل یا فی الجمله وجود امامان علیه السلام بر واسطه در فیضی است که با براهین ثابت شد.

شماری از حکما، عرفا، متکلمان و دیگر دانشمندان را باور بر این است که بر اساس برخی آیات و صریح روایات، جایگاه انبیا و اولیای الاهی، همان مقام نخستین صادر و واسطه در فیض میان خالق و مخلوقات است.(1)

برای مستند کردن این قسمت، نخست شماری از روایات و سپس سخنان دانشمندان فن نقل می شود:

زیارت جامعه کبیره که دارای متن و سند عالی است(2)، بهترین شناسنامه برای مقام اولیا و ائمه است. در جای جای این زیارت شریف، وساطت مادی و معنوی ائمه علیهم السلام مورد تأکید قرار گرفته است؛ ازجمله:

وَأَنْتُمْ نُورُ الْأَخْیارِ وَ هُدَاهُ الْأَبْرَارِ وَ حُجَجُ الْجَبَّارِ بِکُمْ فَتَحَ اللَّهُ وَ بِکُمْ یخْتِمُ وَ بِکُمْ ینَزِّلُ الْغَیثَ* وَ بِکُمْ یمْسِکُ السَّماءَ أَنْ تَقَعَ عَلَی الْأَرْضِ إِلَّا بِإِذْنِه؛(3)

مضمون زیارت جامعه را روایات زیادی همراهی می کند: امیرمؤمنان در نامه به معاویه می نویسند: … فَإِنَّا صَنَائِعُ رَبِّنَا وَ النَّاسُ بَعْدُ صَنَائِعُ لَنَا ؛(4) سخن امام اول و امام آخر یکی است. حضرت حجت عجل الله تعالی فرجه الشریف در پاسخ کسانی که بر سر جانشینی امام عسکری علیه السلام اختلاف داشتند نوشتند؛ نَحْنُ صَنَائِعُ رَبِّنَا وَ الْخَلْقُ بَعْدُ صَنَائِعُنَا؛(5) ما خلق شدیم به واسطه خداوند، و دیگران دست پرورده ما هستند.

امام صادق علیه السلام فرمود: «بِنَا أَثْمَرَتِ الْأَشْجَارُ وَ أَینعت الثِّمَارُ وَ جَرَتِ الْأَنْهَارُ وَ بِنَا ینْزِلُ غَیثُ السَّمَاءِ وَ ینْبُتُ عُشْبُ الْأَرْض …؛(6) به واسطه ما درختان میوه می دهند و میوه ها می رسند،

1- ر.ک: ربانی، محمد رضا، جلوات ربانی، ج2، ص410.
2- ر.ک: شبر، عبدالله، الانوار الامعه (با اختران تابناک ولایت)، ص39.
3- همان، ص176.
4- سیدرضی، نهج البلاغه، نامه 28، بند 11؛ ر.ک: جوادی آملی، عید ولایت، ص82.
5- .علامه مجلسی، محمد باقر، بحارالانوار، ج53، ص178؛ ر.ک: شریف کاشانی، حبیب الله، وسیلۀ المعاد، ص45.
6- شیخ صدوق، ابوجعفر محمد، التوحید، ص152.