امامت (1): سیری در مبانی و مسایل کلامی امامت عامه صفحه 133

ولی آنان برخلاف جوینی(1) فرمان ابوبکر برای عمر و فرمان عمر به شورای شش نفری را پذیرفته، با آن به عنوان نص رفتار می کنند.(2)

ب. انتخاب

در دیدگاه اشاعره و اهل حدیث، مهم ترین راه برای تعیین امام و خلیفه، انتخاب است. البته آنان مانند معتزله بر این عقیده اند که این انتخاب باید از طریق «اهل حل و عقد» انجام بگیرد؛ مشروط بر این که خلیفۀ فوت شده، کسی را جانشین انتخاب نکرده باشد یا خلیفه به هر دلیلی از خلافت خلع شده باشد.

جای سؤال است که این اهل حل و عقد چه کسانی هستند و تعداد آن ها باید چند نفر باشد و این که آیا اجتماع اهل حل و عقد تمام بلاد مسلمین منظور است یا صرفاً بلد (شهر) امام؟ در این زمینه میان علمای اشعری و اهل حدیث، دیدگاه های مختلفی مطرح شده است که برای رعایت اختصار، به برخی از آن ها اشاره می کنیم.

1. باقلانی در التمهید معتقد است اهل حل و عقد، از افاضل مسلمانان و افراد مورد اعتماد و امین مردم می باشند. وی در مورد تعداد این افراد می گوید: «با یک نفر از اهل حل و عقد نیز امامت منعقد می شود».(3)

2. بغدادی می گوید: «جمهور اعظم از اصحاب ما و از معتزله و خوارج و نجاریه قائلند که طریق ثبوت امامت اختیار است». او اعتقاد دارد، این اختیار به دست گروهی است که اهل اجتهاد باشند. از طرفی در مورد تعداد آن ها دیدگاه ابوالحسن اشعری را پذیرفته است که با یک نفر هم می توان عقد امامت بست.(4)

3. جوینی می گوید: چون در عقد امامت، اجماع شرط نیست، عدد و حد مشخصی نیز در آن لازم نیست؛ بلکه اگر یک نفر از اهل حل و عقد برای شخصی عقد بست کفایت می کند.(5)

1- جوینی، عبدالملک بن عبدالله، لمع الأدله، ص199.
2- مقدم، حامد، جایگاه نص در مبانی امامت، فصلنامه امامت پژوهی، ص133.
3- باقلانی، محمد بن الطیب، التمهید، ص187.
4- بغدادی، عبدالقاهر، اصول الدین، ص279.
5- جوینی، عبدالله بن عبدالله، الارشاد الی قواطع الادله، ص356.