امامت (1): سیری در مبانی و مسایل کلامی امامت عامه صفحه 144

باید از خاندان رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم باشد) و دیگری از راه نص است؛ زیرا امامت در تمام دین و دنیای مردم گسترده است. زمام بشر به دست امام سپرده شده است تا آنان را به سعادت دنیا و آخرت رهنمون باشند.(1) اسماعیلیه برای ضرورت وجود امام در جامعه، دلایل متعدد عقلی و نقلی اقامه کرده اند.(2) آنان در مورد ویژگی های امام، بسیار به شیعه امامیه نزدیک هستند؛ زیرا معتقد به عصمت امام،(3) علم افاضی(4) و افضل الناس(5) هستند.

یکی از اعتقادات اسماعیلیه این است که امامت، مراتبی دارد که عبارت است از:

1. امام مقیم؛ بالاترین مرتبه امامت است، زیرا صاحب این مرتبه، قبل از ناطق قرار دارد و ناطق کسی است که رسالت را آموزش می دهد و بر پا می دارد.

2. امام اساس؛ امامی است که اعمال رسالت را بر پا می دارد و در کنار ناطق بوده، او را در نشر رسالت یاری می رساند. سلسله امامت مستقر در ادوار زمانی کوتاه از وی منشعب می شود.

3. امام متم؛ هفتمین امام است که دوره هفتم امامت به او کامل می شود. وی از کمالات ائمه دوره خود بهره مند است.

4. امام مستقر؛ امامی که می تواند از طریق نص، امامت را به فرزند خویش منتقل کند؛ زیرا او به واسطه عصمت ذاتی می داند که یکی از فرزندانش مستحق امامت است.

5. امام مستودع؛ امامی که نمی تواند امامت را به هیچ یک از فرزندان خویش از طریق وراثت منتقل کند؛ بلکه امامت در زمان هایی استثنایی به ایشان و اگذار می شود؛ بنابراین، امامت امانتی در دست اوست که باید به صاحب حق برگرداند.

6. امام القائم بالقوه؛ شخصی که در امامت ناقص است و برای انتقال از قوه به فعل نیازمند کسی است که او را منتقل سازد.

1- قاضی، نعمان بن محمد، تاویل الدعائم، ج1، ص63.
2- ر.ک: کرمانی، حمیدالدین، المصابیح فی اثبات الامامه، ص 63-73.
3- همان، ص 74 -76.
4- نیشابوری، احمد بن ابراهیم، اثبات الامامه، ص57.
5- همان، ص 74و75.