امامت (1): سیری در مبانی و مسایل کلامی امامت عامه صفحه 145

7. امام قائم بالفعل؛ امامی که در ذات و فعل، کامل است.(1)

5. دیدگاه شیعه امامیه

دیدگاه عالمان شیعه در این زمینه یکسان نیست. البته در این مورد، در خطوط کلی و دیدگاه ها وحدت نظر وجود دارد؛ ولی تفاوت هایی مشاهده می شود. با مراجعه به این دیدگاه ها می توان آن ها را به چهار دسته تقسیم کرد:

دسته اول: این است که دو راه برای تعیین امام و تشخیص آن وجود دارد که عبارتند از: نص و معجزه. محقق حلّی در این زمینه می گوید: «قالت الامامیۀ، لا طریق إلی تعیینه اِلّا النّص و المعجزۀ»؛(2) یعنی در نگاه امامیه راه تشخیص امام یکی از دو راه نص و معجزه است و راه دیگری در این زمینه وجود ندارد.

دسته دوم: دیدگاهی است که معتقدند یک راه بیشتر در این زمینه وجود ندارد و آن فقط از راه نص است. عالمانی نظیر ابن میثم بحرانی معتقد است: «لا طریق الی تعیینه اِلّا النّص»(3) همچنین جناب فاضل مقداد در این زمینه اظهار می دارد: «قال أصحابنا الامامیۀ، لا طریق اِلّا اَلنص».(4)

دسته سوم: دیدگاهی است که برخلاف دو دیدگاه اول تلاش کرده یک نقطه جمع میان آنان معرفی کند؛ زیرا در این نظر یک راه اصلی و یک راه فرعی پیشنهاد شده است؛ راه اصلی، نص، و راه فرعی، معجزه است. عالم بزرگ شیعی سدیدالدین حمصی در این زمینه معتقد است: «فأما الطریق إلی تعیین الإمام فعندنا اِنّما هو النّص من جهته تعالی (علیه) أو ما یقوم مقامه من المعجزه»(5) از عبارت فوق فهمیده می شود معجزه در مرحله دوم قرار دارد؛ زیرا تعبیر به «ما یقوم مقامه» کرده است.

1- فرمانیان، مهدی و هاشمی (شهیدی)، ریحانه، نظریه امامت در اسماعیلیه، فصلنامه امامت پژوهی، شماره10، ص194 و 195.
2- محقق حلی، جعفربن حسن، المسلک فی اصول الدین، ص212.
3- بحرانی، ابن میثم، قوام المرام، ص181.
4- حلی سیوری، فاضل مقداد بن عبدالله، ارشاد الطالبین، ص337
5- حمصی، سدالدین، المنقذ من التقلید، ج12، ص296.