امامت (1): سیری در مبانی و مسایل کلامی امامت عامه صفحه 146

دسته چهارم: این دیدگاه، عکس دیدگاه سوم است و آن این که معجزه راه اصلی و نص به عنوان راه دوم و فرعی معرفی شده است. ابوالصلاح حلبی در این مورد می گوید: «لا سبیل إلی تمییزه اِلّا بمعجزۀ یظهر علیه أو نصّ یستند إلی معجزۀ».(1)

یعنی راه اول معجزه است و راه دوم نص است که به معجزه باز می گردد. در حقیقت می توان گفت بر اساس دیدگاه ابوالصلاح حلبی یک راه برای تعیین و تشخیص امام وجود دارد و آن معجزه است؛ زیرا نص به تنهایی اعتباری ندارد، مگر این که به معجزه ای مستند باشد.

سؤال: آیا می توان برای این دیدگاه های چهارگانه، راه جمعی را پیشنهاد کرد؟

اوّلاً، در بدو نظر باید گفت برخی از این دیدگاه ها با یکدیگر تقابل دارند، یعنی آن دیدگاهی که فقط نص را به عنوان تنها راه تشخیص امام معرفی کرد، با آن دیدگاهی که راه دوم (معجزه) را پیشنهاد می کند، چگونه قابل جمع هستند؟

ثانیاً، برخی اندیشمندان معاصر ما راه جمعی را پیشنهاد کرده اند که عبارت است از این که «در دیدگاه شیعه امامیه، راه اصلی و اساسی در تعیین امام، نصّ شرعی است و معجزه جنبه ثانوی داشته و مخصوص موارد استثنایی است؛ زیرا قرآن و سنّت به عنوان دو سند معتبر شرعی، در دسترس مسلمانان است و بحث امامت با توجه به اهمیت و جایگاه برجسته ای که دارد، بدون شک در کتاب و سنّت مورد اهتمام قرار گرفته است؛ از این رو، با وجود نصوص قرآنی و روایی در این باره، «معجزه» به عنوان راه ضروری تعیین امام نیست و به موارد خاص اختصاص دارد. برخلاف نبوت که در مورد آن نصّ معتبر و گویا معمولاً در دسترس نیست و معجزه، اساسی ترین راه اثبات آن می باشد؛ بنابراین مقصود کسانی که راه اثبات امامت را منحصر در نص شرعی دانسته اند، این است که در شرایط عادی، نصّ راه اساسی تعیین امام است. علاوه بر این، معجزه در حقیقت نوعی نصّ است؛ زیرا نصّ دو گونه است؛ قولی و فعلی، معجزه، نصّ فعلی است. وقتی خداوند معجزه را در اختیار کسی قرار می دهد که مدعی نبوت یا امامت است ادعای او را تأیید کرده است».(2)