امامت (1): سیری در مبانی و مسایل کلامی امامت عامه صفحه 148

می توان گفت هر یک از فرق و مذاهب اسلامی، راهی را برای تشخیص امام معرفی کرده اند:

1. معتزله، اهل حدیث، اشاعره، ماتریدیه و صالحیه (گروهی از زیدیه) به راه بیعت و انتخاب معتقد شدند.

2. فرقه عباسیه، در راه تشخیص امام، معتقد به نص و وراثت شدند.

3. خوارج، این گروه تندرو و افراطی، به غلبه و استیلا، در اثبات امامت اعتقاد دارند.

4. زیدیه برای تعیین امام، دو راه نصّ و دعوت را معرفی کردند.

5. شیعه اثنی عشریه یا امامیه - همان گونه که گذشت - به نص و معجزه معتقد شدند. البته نص در نگاه شیعه، دو قسم است؛ یکی نص پیامبر، دیگری نص امام قبلی، و معجزه عمدتاً راه دوم بعد از نص معرفی شده است.

6. فرق دیگر مثل کیسانیه و بکریه هم به نص معتقد شدند؛ البته با تفسیر متفاوت و مغایر با دیدگاه شیعه اثنی عشری.

شواهد عقلی و نقلی برانتصابی بودن امامت و خلافت

اشاره

شواهد عقلی و نقلی برانتصابی بودن امامت و خلافت(1)

الف. امامت و رشد بینش سیاسی و اجتماعی

اوّلین شاهدی که می تواند مؤید انتصابی بودن امامت باشد، نه انتخابی، بررسی رشد سیاسی مسلمانان عصر پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم است.مردم آن زمان از نظر بینش سیاسی به حدّی نرسیده بودند تا شایسته آن باشند که پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم گزینش جانشین خود را به آنان واگذار کند. آنان مانند جامعه در حال رشد و گسترش بودند و به رهبری نصب شده نیازمند بودند، زیرا از یک طرف آئین مقدس اسلام در میان اقوامی به وجود آمد که به اتفاق همه مورخان، از عقب افتاده ترین ملل جهان بوده اند و از نظر سیاسی، اجتماعی، اخلاقی، دینی و سایر جلوه های تمدّن انسانی، در محرومیت کامل به سر می بردند. از نظر سیاسی، فاقد نظام سیاسی و حکومت و زمامداری بودند و از نظر اجتماعی، به صورت نظام قبیله اداره می شدند. صدها نفر تحت حمایت شیخ قبیله به سر می بردند که از قدرت و نفوذ بیشتری