- تقدیم به پدرم 1
- اشاره 3
- 1. جدی گرفتن شبهات طرح شده در مورد ائمه علیهم السلام به ویژه امیرالمؤمنین و امام مهدی علیهما السلام 6
- اشاره 6
- 2. عدم محدودیت پیشینه و تاریخچه این بحث به یک مقطع خاص 8
- 3. فراوانی منابع و متفاوت بودن نگاه ها 9
- اشاره 11
- اشاره 12
- معنای لغوی امامت 13
- معنای اصطلاحی امامت 15
- امامت در نگاه امامیه 15
- امامت در نگاه اهل سنت 19
- تحلیل و بررسی تعاریف ارائه شده از ناحیه فریقین 21
- الف. موارد اشتراکی در تعریف ها 21
- اشاره 21
- 1. اختلاف در چگونگی تعیین حاکم 22
- 2. تفاوت نگاه به صفات امام (علم و عصمت) 22
- ب. موارد اختلافی در تعریف ها 22
- 3. واسطه فیض بودن امام در اندیشه امامیه 23
- 4. وجوب کلامی امامت در تفکر شیعه امامیه و وجوب فقهی آن در نگاه اهل سنت 23
- ج. تعاریف علمای شیعه از امامت 24
- د. دیدگاه حکیم عبدالرزاق لاهیجی 25
- معناشناسی خلافت 30
- 1. معنای لغوی خلیفه 30
- اشاره 30
- 2. خلیفه در اصطلاح مسلمانان 33
- 3. خلیفه در اصطلاح اسلامی 33
- اشاره 37
- 1. حق حاکمیت و داوری 37
- 2. دوری از هر نوع ظلم و ستم 39
- اشاره 42
- ابعاد امامت از نگاه شیعه 42
- 1. ولایت ظاهری یا حاکمیت سیاسی 43
- 2. مرجعیت دینی و تفسیر معصومانه از آموزه های دینی 44
- 3 . هدایت درونی و ولایت باطنی 48
- اشاره 54
- الف. ولایت در نگاه مفسران 62
- معنای اصطلاحی ولایت 62
- اشاره 62
- ب. ولایت در نگاه فلسلفه اسلامی 64
- ج. ولایت در نگاه عرفای مسلمان 65
- د. ولایت در نگاه متکلمان اسلامی 68
- اشاره 71
- اشاره 71
- یک. ولایت تکوینی و ولایت تشریعی 71
- انواع ولایت 71
- اشاره 71
- ولایت تکوینی 71
- الف. تصرف یوسف علیه السلام در بینایی پدر 72
- ب. ولایت تکوینی حضرت موسی علیه السلام 73
- ولایت تکوینی امامان 76
- اشاره 76
- اوّلاً. ولایت تکوینی رهاورد قرب الهی 77
- ثانیاً. عدم اختصاص ولایت تکوینی به پیامبران در قرآن 78
- اشاره 79
- ولایت تشریعی 79
- احتمال نخست: تفویض تشریع احکام 80
- احتمال دوم: زعامت سیاسی و اجتماعی 81
- احتمال سوم: ولایت در اموال عمومی 81
- احتمال چهارم: مرجعیت پیامبر در معارف و احکام الهی 81
- دو. ولایت خدا، ولایت طاغوت 86
- اشاره 89
- سه. ولایت مطلقه و ولایت مقیده 89
- الف. دیدگاه محی الدین عربی 90
- ب. دیدگاه علامه سید حیدر آملی 92
- ج. عبدالرزاق کاشانی 93
- چهار. ولایت عطایی و ولایت کسبی، ولایت عام و خاص 94
- اشاره 96
- اشاره 97
- مبنای اول. تداوم فیض و استمرار وجود امام علیه السلام 97
- فیض در لغت 99
- فیض در اصطلاح 99
- برهان لزوم واسطه در فیض 101
- توصیف اولین فیض (ویژگی های نخستین صادر از منظر حکمیان) 104
- ائمه علیهم السلام وساطت در فیض 106
- اشاره 107
- تعبیرهای متون دینی از نخستین صادر (واسطه فیض) 107
- 1. المشیئه 108
- 2. النور 108
- مصداق نخستین صادر (واسطه در فیض) از نظر دانشمندان اهل فن 109
- مرحله اول: فلسفه خلقت از نظر قرآن 111
- اشاره 111
- مبنای دوم. تداوم هدفمندی و استمرار وجود امام علیه السلام 111
- مرحله دوم: نقش امام در فلسفه خلقت از نظر قرآن 116
- مبنای سوم. ملازم بودن حقیقت امام با تنصیص و استمرار 119
- اشاره 121
- جایگاه تنصیص در امامت 123
- اشاره 124
- معناشناسی نص 124
- 1. نصوص فعلی 126
- 2. نصوص قولی 127
- 1. دیدگاه معتزله 129
- تبیین راه های تشخیص امام 129
- رویکرد مذاهب و فرق مختلف کلامی 129
- الف. نص 131
- 2. دیدگاه اشاعره و اهل حدیث 131
- اشاره 131
- ب. انتخاب 133
- ج. قهر و غلبه 134
- 3. دیدگاه زیدیه 136
- 5. دیدگاه شیعه امامیه 145
- الف. امامت و رشد بینش سیاسی و اجتماعی 148
- اشاره 148
- شواهد عقلی و نقلی برانتصابی بودن امامت و خلافت 148
- ب. امامت و آینده مصالح سیاسی اسلام 153
- ج. امامت و دفاع از تهاجمات فکری 156
- د. امامت و تفسیر و تحلیل صحیح مسائل عقیدتی و عملی 158
- ه. امامت و جبران نیازهای قانونی بشر در بستر زمان 161
- و. برداشت پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم و یارانشان از مسئله جانشینی و خلافت 164
- تلقی و برداشت پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم از امامت و خلافت 164
- آیات 184
- الف) انبیاء و معصومان 190
- ب) اشخاص 191
10. نوری طبرسی (م1320ق)
الامامه الرئاسه العامه الالهیه خلافهً عن رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم فی امور الدین و الدنیا بحیث یجب اتباعه علی کافه الاّمه؛(1) امامت، ریاست گسترده الهی است به عنوان جانشینی از رسول خدا در همه امور دین و دنیا به طوری که بر همه مسلمانان واجب است از او تبعیت کنند.
با توجه به تعاریف فوق می توان گفت: اصل امامت در تفکر شیعه، یک اصل بنیادی و بلکه شاهراه بندگی است. امام رضا علیه السلام در این زمینه می فرمایند:
إِنَّ الْإِمَامَهَ أَجَلُّ قَدْراً وَ أَعْظَمُ شَأْناً وَ أَعْلَی مَکَاناً وَ أَمْنَعُ جَانِباً وَ أَبْعَدُ غَوْراً مِنْ أَنْ یبْلُغَهَا النَّاسُ بِعُقُولِهِمْ أَوْ ینَالُوهَا بِآرَائِهِمْ أَوْ یقِیمُوا إِمَاماً بِاخْتِیارِهِم...؛(2) حقیقت امامت، قدرش والاتر و شأنش بزرگ تر و منزلش عالی تر و مکانش رفیع تر و عمق معنایش ژرف تر از آن است که مردم بتوانند به کمک عقل خود به فهم آن نایل شوند، یا به نظرشان آن را دریابند، یا با انتخاب خود امامی برگزینند.
در حدیث دیگری که شیخ کلینی در کافی از حضرت رضا علیه السلام نقل می کند آمده است:
إِنَّ الْإِمَامَهَ هِی مَنْزِلَهُ الْأَنْبِیاءِ وَ إِرْثُ الْأَوْصِیاءِ إِنَّ الْإِمَامَهَ خِلَافَهُ اللَّهِ وَ خِلَافَهُ الرَّسُولِ صلی الله علیه و آله و سلم وَ مَقَامُ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ علیه السلام وَ مِیرَاثُ الْحَسَنِ وَ الْحُسَینِ علیهما السلام إِنَّ الْإِمَامَهَ زِمَامُ الدِّینِ وَ نِظَامُ الْمُسْلِمِینَ وَ صَلَاحُ الدُّنْیا وَ عِزُّ الْمُؤْمِنِینَ إِنَّ الْإِمَامَهَ أُسُّ الْإِسْلَامِ النَّامِی وَ فَرْعُهُ السَّامِی بِالْإِمَامِ تَمَامُ الصَّلَاهِ وَ الزَّکَاهِ وَ الصِّیامِ وَ الْحَجِّ وَ الْجِهَادِ وَ تَوْفِیرُ الْفَی ءِ وَ الصَّدَقَاتِ وَ إِمْضَاءُ الْحُدُودِ وَ الْأَحْکَامِ وَ مَنْعُ الثُّغُورِ وَ الْأَطْرَاف؛(3) به راستی امامت، مقام انبیاء و ارث اوصیاء است. امامت، خلافت از طرف خداوند متعال و رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم و مقام امیرالمومنین علیه السلام و میراث حسن و حسین علیهما السلام است. به راستی امامت، زمام دین و نظام مسلمین و عزت مومنان است. امامت، بنیاد پاک اسلام و شاخه بابرکت آن است. به ]یمن[ وجود امام، نماز و روزه و زکات و حج و جهاد اقامه می شوند، غنیمت و صدقات بسیار می گردند. حدود و احکام اجرا می شوند و مرزها و نواحی
1- کلینی، محمد بن یعقوب، اصول کافی، (ترجمه مصطفوی)، ص199،ح518.
2- نوری طبرسی، اسماعیل بن محمد، کفایه الموحدین، ج2، ص2.
3- کلینی، محمد بن یعقوب، کافی، ج1، ص200.