امامت (1): سیری در مبانی و مسایل کلامی امامت عامه صفحه 23

امام از منظر اهل سنت، تنها به عنوان حاکم و حداکثر، حاکم دینی مطرح بوده و لازمه انکار صفت علم الهامی (افاضی) و عصمت، عدم حجیت و مرجعیت علمی و دینی امام است؛ اما از منظر امامیه، امام به دلیل برخورداری از صفت علم الهامی و عصمت، جانشین حقیقی پیامبر و مانند او از مرجعیت علمی، دینی و حجّیت برخوردار است.(1)

3. واسطه فیض بودن امام در اندیشه امامیه

امام در اندیشه شیعه امامیه، واسطه فیض است؛ یعنی مجرای فیض الهی به همه موجودات در عالم هستی، وجود امام است؛ زیرا از براهین فلسفی بر ضرورت عقلی امامت که - صبغه عرفانی نیز دارد - لزوم واسطه فیض است.(2) هدف غایی نفس انسان، نیل به کمالات ماوراء الطبیعه و اتصال به عالم غیب و تخلق به اخلاق الله است. خداوند کشش و میل به سوی این هدف را در فطرت انسان قرار داده است. اگر انسان در خودش نیک تعمق کند، چنین میلی را وجدان خواهد کرد و خواهد دید که زبان فطرت، او را همواره به سوی کمالات لایق او فرامی خواند. طریق وصول به این کمالات، همان صراط مستقیم است که از سوی شرایع آسمانی ارائه شده است.

از طرفی پیمودن صراط مستقیم، بدون راهنما امکان ندارد و از سوی دیگر، کسی می تواند در این مسیر، راهبری را به عهده گیرد که خود، این راه را رفته و به هدف غایی، واصل شده باشد. لازم است در میان نوع انسانی، چنین فرد برگزیده وجود داشته باشد، تا رابطه فیض میان عالم ربوبی و جهان انسانی گردد؛ وگرنه حرکت استکمالی نوع انسانی، بی غایت شده، میان عالم ربوبی و نوع انسانی، ارتباطی نخواهد بود. بدیهی است نوع بی غایت، ضرورتاً محکوم به انقراض است. این فرد برگزیده در اصطلاح شرع، امام نامیده می شود.(3)

4. وجوب کلامی امامت در تفکر شیعه امامیه و وجوب فقهی آن در نگاه اهل سنت

در وجوب وجود امام در جامعه، میان فرق مختلف اختلافی نیست؛ لیکن درباره نحوه

1- همان.
2- نراقی، محمد مهدی، انیس الموحدین، ص130.
3- یزدی مطلق، عود و مکاران، امامت پژوهی، ص145.