امامت (1): سیری در مبانی و مسایل کلامی امامت عامه صفحه 36

کبرا» نامیده اند و از آن جهت که امام، جانشین پیامبر در امت او است، وی را خلیفه می نامند؛ گاهی به صورت مطلق و گاهی به صورت «خلیفه رسول الله».(1)

از این عبارت، فقط زعامت سیاسی مدّ نظر است و شأنی دیگر متصور نیست؛ لذا نمی تواند این واژه خلیفه، معادل واژه امامت در نگاه شیعه باشد؛ زیرا در اندیشه شیعی، یکی از شئون امام، زعامت سیاسی است که یک نگاه حداقلی می باشد. شیعه، امامت را در یک نگاه حداکثری ملاحظه می کند؛ به طوری که می توان گفت در اندیشه شیعی، خلافت و امامت، دو مصداق جداگانه ندارند؛ بلکه دو عنوان منطبق بر یک مصداق می باشند. کسی که پس از پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم رهبری امت اسلامی را بر عهده دارد، از این جهت که رهبری او به عنوان جانشینی پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم است، مصداق خلافت می باشد و از این جهت که پیشوای امت اسلامی است، مصداق امامت می باشد. در روایات و در عبارت های متکلمان اسلامی، هر دو مفهوم «خلافت» و «امامت» به کار رفته است. پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم در حدیث یوم الدار (= یوم الانذار) و حدیث اثنی عشر، از حضرت علی علیه السلام به عنوان خلیفه یاد کرده اند. در حدیث معروف «َّ مَنْ مَاتَ وَ لَمْ یعْرِفْ إِمَامَ زَمَانِه...» واژه امام به کار رفته است. امام رضا علیه السلام نیز درباره امامت فرموده اند: «إِنَّ الْإِمَامَهَ خِلَافَهُ اللَّهِ وَ خِلَافَهُ الرَّسُول 6»؛(2) امامت، خلافتِ خداوند و خلافتِ رسول خداست».

پس این اندیشه که «امامت» و «خلافت» را دو مقوله جدا از هم و با مصادیق متفاوت می داند و امامت را شیعه و خلافت را به اهل سنّت اختصاص می دهد، از نظر مبانی روایی و کلامی درست نیست.(3)

1- ابن خلدون، عبدالرحمان، مقدمه ابن خلدون، ص191.
2- کلینی، محمد بن یعقوب، اصول کافی، ج1، ص155.
3- ربانی گلپایگانی، علی، امامت در بینش اسلامی، ص34.