امامت (1): سیری در مبانی و مسایل کلامی امامت عامه صفحه 40

از هوا و هوس پیروی نکنی، چرا که این گناه تو را از راه خدا گمراه می سازد. از این کلام الهی درمی یابیم که ویژگی خلیفه آن است که به هیچ نوع ظلم و ستمی، چه ظلم به خود و چه ظلم به دیگران، آلوده نمی باشد و از هر نوع هوا و هوس به دور است. بنابراین مستخلف راه مستخلف عنه را طی می کند و تابع فرمان او است. همین معنا (شرط عدم ظلم امام) درباره واژه امام در آیه «لاینال عهدی الظالمین» نیز جاری است. از این آیه می توان استفاده کرد که یکی از شرایط امامت این است که معصوم از گناه و معصیت باشد (در آینده بحث خواهد شد) زیرا مضمون آیه دلالت می کند که هر کسی که به ظلم و ستم آلوده است لیاقت و شایستگی مقام امامت را ندارد. (1)

دو نکته مهم در امامت و خلافت مورد توجه است که دلیل بر عدم ظلم و ستمِ خلیفه می شود:

نکته اول. همتایی با قرآن کریم است، به حکم حدیث متواتر ثقلین، امام و خلیفه با قرآن همتا و عدیل هستند، جدایی و انفکاک بین آنها غیرممکن است و رسیدن کمال بندگان الهی و مؤمنان به دین مبین اسلام به هماهنگی این دو بستگی دارد. طبیعتاً چیزی که عدیل قرآن قرار می گیرد نمی تواند آلوده به خبائث ظاهری و باطنی باشد و باید از هر نوع آلودگی تطهیر شده باشد.

نکته دوم. اطاعت مطلق از امام و خلیفه الهی است. در قرآن و روایات، مؤمنان را به اطاعت بی چون و چرا از آنان ترغیب نموده اند و تخلف و سرپیچی از آنان در حکم سرپیچی از خداوند و رسولش شمرده شده است. آیا می توان از کسی که ظلم می کند اطاعت کرد؟ آیا می توان از کسی که به خود و به دیگران ستم روا می دارد انتظار اطاعت داشت؟ اطاعت از آنان دلیل بر عصمت و مصونیت از ظلم و ستم است؛ زیرا خداوند متعال هیچگاه مردم را به اطاعت ظالم امر نفرموده است، لذا امام و خلیفه الهی باید از هر گونه ظلم و ستم دور باشد.