- تقدیم به پدرم 1
- اشاره 3
- 1. جدی گرفتن شبهات طرح شده در مورد ائمه علیهم السلام به ویژه امیرالمؤمنین و امام مهدی علیهما السلام 6
- اشاره 6
- 2. عدم محدودیت پیشینه و تاریخچه این بحث به یک مقطع خاص 8
- 3. فراوانی منابع و متفاوت بودن نگاه ها 9
- اشاره 11
- اشاره 12
- معنای لغوی امامت 13
- معنای اصطلاحی امامت 15
- امامت در نگاه امامیه 15
- امامت در نگاه اهل سنت 19
- تحلیل و بررسی تعاریف ارائه شده از ناحیه فریقین 21
- الف. موارد اشتراکی در تعریف ها 21
- اشاره 21
- 1. اختلاف در چگونگی تعیین حاکم 22
- 2. تفاوت نگاه به صفات امام (علم و عصمت) 22
- ب. موارد اختلافی در تعریف ها 22
- 3. واسطه فیض بودن امام در اندیشه امامیه 23
- 4. وجوب کلامی امامت در تفکر شیعه امامیه و وجوب فقهی آن در نگاه اهل سنت 23
- ج. تعاریف علمای شیعه از امامت 24
- د. دیدگاه حکیم عبدالرزاق لاهیجی 25
- 1. معنای لغوی خلیفه 30
- معناشناسی خلافت 30
- اشاره 30
- 3. خلیفه در اصطلاح اسلامی 33
- 2. خلیفه در اصطلاح مسلمانان 33
- اشاره 37
- 1. حق حاکمیت و داوری 37
- 2. دوری از هر نوع ظلم و ستم 39
- اشاره 42
- ابعاد امامت از نگاه شیعه 42
- 1. ولایت ظاهری یا حاکمیت سیاسی 43
- 2. مرجعیت دینی و تفسیر معصومانه از آموزه های دینی 44
- 3 . هدایت درونی و ولایت باطنی 48
- اشاره 54
- الف. ولایت در نگاه مفسران 62
- معنای اصطلاحی ولایت 62
- اشاره 62
- ب. ولایت در نگاه فلسلفه اسلامی 64
- ج. ولایت در نگاه عرفای مسلمان 65
- د. ولایت در نگاه متکلمان اسلامی 68
- اشاره 71
- اشاره 71
- اشاره 71
- یک. ولایت تکوینی و ولایت تشریعی 71
- ولایت تکوینی 71
- انواع ولایت 71
- الف. تصرف یوسف علیه السلام در بینایی پدر 72
- ب. ولایت تکوینی حضرت موسی علیه السلام 73
- ولایت تکوینی امامان 76
- اشاره 76
- اوّلاً. ولایت تکوینی رهاورد قرب الهی 77
- ثانیاً. عدم اختصاص ولایت تکوینی به پیامبران در قرآن 78
- اشاره 79
- ولایت تشریعی 79
- احتمال نخست: تفویض تشریع احکام 80
- احتمال چهارم: مرجعیت پیامبر در معارف و احکام الهی 81
- احتمال دوم: زعامت سیاسی و اجتماعی 81
- احتمال سوم: ولایت در اموال عمومی 81
- دو. ولایت خدا، ولایت طاغوت 86
- سه. ولایت مطلقه و ولایت مقیده 89
- اشاره 89
- الف. دیدگاه محی الدین عربی 90
- ب. دیدگاه علامه سید حیدر آملی 92
- ج. عبدالرزاق کاشانی 93
- چهار. ولایت عطایی و ولایت کسبی، ولایت عام و خاص 94
- اشاره 96
- اشاره 97
- مبنای اول. تداوم فیض و استمرار وجود امام علیه السلام 97
- فیض در لغت 99
- فیض در اصطلاح 99
- برهان لزوم واسطه در فیض 101
- توصیف اولین فیض (ویژگی های نخستین صادر از منظر حکمیان) 104
- ائمه علیهم السلام وساطت در فیض 106
- اشاره 107
- تعبیرهای متون دینی از نخستین صادر (واسطه فیض) 107
- 1. المشیئه 108
- 2. النور 108
- مصداق نخستین صادر (واسطه در فیض) از نظر دانشمندان اهل فن 109
- مبنای دوم. تداوم هدفمندی و استمرار وجود امام علیه السلام 111
- اشاره 111
- مرحله اول: فلسفه خلقت از نظر قرآن 111
- مرحله دوم: نقش امام در فلسفه خلقت از نظر قرآن 116
- مبنای سوم. ملازم بودن حقیقت امام با تنصیص و استمرار 119
- اشاره 121
- جایگاه تنصیص در امامت 123
- اشاره 124
- معناشناسی نص 124
- 1. نصوص فعلی 126
- 2. نصوص قولی 127
- 1. دیدگاه معتزله 129
- تبیین راه های تشخیص امام 129
- رویکرد مذاهب و فرق مختلف کلامی 129
- الف. نص 131
- 2. دیدگاه اشاعره و اهل حدیث 131
- اشاره 131
- ب. انتخاب 133
- ج. قهر و غلبه 134
- 3. دیدگاه زیدیه 136
- 5. دیدگاه شیعه امامیه 145
- الف. امامت و رشد بینش سیاسی و اجتماعی 148
- اشاره 148
- شواهد عقلی و نقلی برانتصابی بودن امامت و خلافت 148
- ب. امامت و آینده مصالح سیاسی اسلام 153
- ج. امامت و دفاع از تهاجمات فکری 156
- د. امامت و تفسیر و تحلیل صحیح مسائل عقیدتی و عملی 158
- ه. امامت و جبران نیازهای قانونی بشر در بستر زمان 161
- و. برداشت پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم و یارانشان از مسئله جانشینی و خلافت 164
- تلقی و برداشت پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم از امامت و خلافت 164
- آیات 184
- الف) انبیاء و معصومان 190
- ب) اشخاص 191
آموزه های دینی و ولایت باطنی است. این دو ویژگی اخیر، تفکر شیعه امامیه را از سایران ممتاز کرده، آن را در قلّه اندیشه اسلام ناب قرار داد.
هویت تشیع را پیروی از ائمه معصومین علیهم السلام و امامت امیرالمؤمنین علیه السلام و فرزندان معصومش تشکیل می دهد. شیعه کسی است که امامان اهل بیت را به عنوان امام واجب الاطاعه در همه ابعاد دینی، سیاسی و فرهنگی و اخلاقی و اجتماعی پذیرفته است و خودش را ملزم به پیروی همه جانبه از این بزرگواران می داند؛ بنابراین درست است که اختلاف شیعه با دیگر مذاهب اسلامی فقط در مسأله امامت نیست؛ ولی همه این اختلافات به مسأله امامت برمی گردد؛ چون شیعه همه این مسائل را از مکتب اهل بیت دریافت می کند. در حقیقت فصل ممیز تشیع از سایر مذاهب اسلامی، به امامت است؛ لذا معتقدان به این تفکر را امامیه می گویند.
آنچه در این نوشتار می آید، تبیین صحیح مسأله امامت در تفکر شیعه امامیه است که در دو جلد تقدیم می شود. جلد اول جستاری در مبانی و مسائل کلامی امامت عامه است که پیش روی شما مخاطبین بزرگوار قرار دارد و در جلد دوم به ادله عقلی و نقلی امامت خاصه و تأکید به شبهات جدید در این زمینه پرداخته شده است؛ اما این که مؤلف چه مقدار در این تلاش موفق بوده است را برعهده خوانندگان فهیم می سپاریم. امید است خداوند تبارک و تعالی این نوشتار را در طریق صواب قرار داده، ما را مشمول هدایت و لطف خود قرار دهد.
صفحات پایانی این کتاب، مصادف شد با رحلت پدر عزیز و ارجمندم، مرحوم حجت الاسلام و المسلمین حاج شیخ عیسی شاکری - رضوان الله تعالی علیه - پدری که بذر محبت اهل بیت علیهم السلام را در جانم نشاند و وجودم را مملو از عشق امیرالمؤمنین علیه السلام کرد. انسان وارسته ای که خالصانه نیم قرن به تبلیغ و نشر معارف اهل بیت عصمت و طهارت: همّت گماشت و سرانجام با یاد خداوند متعال و ذکر امیرالمؤمنین علیه السلام به سرای ابدی شتافت. از ساحت قدسی ذات اقدس الهی عاجزانه می خواهم اگر ثوابی بر این نوشتار حقیر است، به روح بلند آن عبد الهی نثار شود.
روح الله شاکری زواردهی عضو هیئت علمی پردیس فارابی دانشگاه تهران