- تقدیم به پدرم 1
- اشاره 3
- 1. جدی گرفتن شبهات طرح شده در مورد ائمه علیهم السلام به ویژه امیرالمؤمنین و امام مهدی علیهما السلام 6
- اشاره 6
- 2. عدم محدودیت پیشینه و تاریخچه این بحث به یک مقطع خاص 8
- 3. فراوانی منابع و متفاوت بودن نگاه ها 9
- اشاره 11
- اشاره 12
- معنای لغوی امامت 13
- معنای اصطلاحی امامت 15
- امامت در نگاه امامیه 15
- امامت در نگاه اهل سنت 19
- تحلیل و بررسی تعاریف ارائه شده از ناحیه فریقین 21
- الف. موارد اشتراکی در تعریف ها 21
- اشاره 21
- 1. اختلاف در چگونگی تعیین حاکم 22
- ب. موارد اختلافی در تعریف ها 22
- 2. تفاوت نگاه به صفات امام (علم و عصمت) 22
- 3. واسطه فیض بودن امام در اندیشه امامیه 23
- 4. وجوب کلامی امامت در تفکر شیعه امامیه و وجوب فقهی آن در نگاه اهل سنت 23
- ج. تعاریف علمای شیعه از امامت 24
- د. دیدگاه حکیم عبدالرزاق لاهیجی 25
- 1. معنای لغوی خلیفه 30
- معناشناسی خلافت 30
- اشاره 30
- 2. خلیفه در اصطلاح مسلمانان 33
- 3. خلیفه در اصطلاح اسلامی 33
- اشاره 37
- 1. حق حاکمیت و داوری 37
- 2. دوری از هر نوع ظلم و ستم 39
- اشاره 42
- ابعاد امامت از نگاه شیعه 42
- 1. ولایت ظاهری یا حاکمیت سیاسی 43
- 2. مرجعیت دینی و تفسیر معصومانه از آموزه های دینی 44
- 3 . هدایت درونی و ولایت باطنی 48
- اشاره 54
- معنای اصطلاحی ولایت 62
- الف. ولایت در نگاه مفسران 62
- اشاره 62
- ب. ولایت در نگاه فلسلفه اسلامی 64
- ج. ولایت در نگاه عرفای مسلمان 65
- د. ولایت در نگاه متکلمان اسلامی 68
- اشاره 71
- ولایت تکوینی 71
- اشاره 71
- یک. ولایت تکوینی و ولایت تشریعی 71
- اشاره 71
- انواع ولایت 71
- الف. تصرف یوسف علیه السلام در بینایی پدر 72
- ب. ولایت تکوینی حضرت موسی علیه السلام 73
- ولایت تکوینی امامان 76
- اشاره 76
- اوّلاً. ولایت تکوینی رهاورد قرب الهی 77
- ثانیاً. عدم اختصاص ولایت تکوینی به پیامبران در قرآن 78
- اشاره 79
- ولایت تشریعی 79
- احتمال نخست: تفویض تشریع احکام 80
- احتمال چهارم: مرجعیت پیامبر در معارف و احکام الهی 81
- احتمال دوم: زعامت سیاسی و اجتماعی 81
- احتمال سوم: ولایت در اموال عمومی 81
- دو. ولایت خدا، ولایت طاغوت 86
- اشاره 89
- سه. ولایت مطلقه و ولایت مقیده 89
- الف. دیدگاه محی الدین عربی 90
- ب. دیدگاه علامه سید حیدر آملی 92
- ج. عبدالرزاق کاشانی 93
- چهار. ولایت عطایی و ولایت کسبی، ولایت عام و خاص 94
- اشاره 96
- اشاره 97
- مبنای اول. تداوم فیض و استمرار وجود امام علیه السلام 97
- فیض در لغت 99
- فیض در اصطلاح 99
- برهان لزوم واسطه در فیض 101
- توصیف اولین فیض (ویژگی های نخستین صادر از منظر حکمیان) 104
- ائمه علیهم السلام وساطت در فیض 106
- اشاره 107
- تعبیرهای متون دینی از نخستین صادر (واسطه فیض) 107
- 1. المشیئه 108
- 2. النور 108
- مصداق نخستین صادر (واسطه در فیض) از نظر دانشمندان اهل فن 109
- اشاره 111
- مبنای دوم. تداوم هدفمندی و استمرار وجود امام علیه السلام 111
- مرحله اول: فلسفه خلقت از نظر قرآن 111
- مرحله دوم: نقش امام در فلسفه خلقت از نظر قرآن 116
- مبنای سوم. ملازم بودن حقیقت امام با تنصیص و استمرار 119
- اشاره 121
- جایگاه تنصیص در امامت 123
- اشاره 124
- معناشناسی نص 124
- 1. نصوص فعلی 126
- 2. نصوص قولی 127
- 1. دیدگاه معتزله 129
- تبیین راه های تشخیص امام 129
- رویکرد مذاهب و فرق مختلف کلامی 129
- الف. نص 131
- 2. دیدگاه اشاعره و اهل حدیث 131
- اشاره 131
- ب. انتخاب 133
- ج. قهر و غلبه 134
- 3. دیدگاه زیدیه 136
- 5. دیدگاه شیعه امامیه 145
- اشاره 148
- الف. امامت و رشد بینش سیاسی و اجتماعی 148
- شواهد عقلی و نقلی برانتصابی بودن امامت و خلافت 148
- ب. امامت و آینده مصالح سیاسی اسلام 153
- ج. امامت و دفاع از تهاجمات فکری 156
- د. امامت و تفسیر و تحلیل صحیح مسائل عقیدتی و عملی 158
- ه. امامت و جبران نیازهای قانونی بشر در بستر زمان 161
- و. برداشت پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم و یارانشان از مسئله جانشینی و خلافت 164
- تلقی و برداشت پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم از امامت و خلافت 164
- آیات 184
- الف) انبیاء و معصومان 190
- ب) اشخاص 191
ضرورت طرح مباحث امامت
اشاره
آنچه ضرورت بحث از امامت خاصه را بیان می کند این است که ما در بحث امامت عامه، علی رغم اختلافات با اهل سنت، در برخی زمینه ها اشتراک نظر نیز داریم؛ مثل ضرورت وجود امام در هر زمان و این که جامعه بدون امام نمی شود و این که امام باید اجمالاً دارای خصوصیاتی نظیر حرّیت و آزاد بودن، مسلمان بودن و عدالت باشد و... ولی در بحث امامت خاصه، چون بحث از مصادیق مقام امامت است که در آن مورد با شخصیت های مورد نظر اهل سنت توافق نداریم، در طول تاریخ به شکل های مختلف مسأله امامت در تفکر شیعه امامیه، مورد هجمه شبهات قرار گرفته است؛ از این رو لازم است به این شبهات، پاسخ جدی و مستدل ارائه شود. ابتدا لازم است چند مسأله را مورد دقت قرار داد:
1. جدی گرفتن شبهات طرح شده در مورد ائمه علیهم السلام به ویژه امیرالمؤمنین و امام مهدی علیهما السلام
هدف این کتاب، تبیین امامت و بررسی شبهاتی است که در زمان های گذشته برخی از متکلمان اسلامی پاسخ هایی به آنان داده اند؛ امروزه با شکل های جدیدتر، تکرار می شوند. در این کتاب کوشیده ایم به شبهاتی از این قبیل پاسخ دهیم که اصل نصب از مجعولات متکلمان قرن دوم و سوم هجری است(1)
و یا این که اگر مسأله نصب صحیح بود، چرا در
1- احمد الکاتب، تطور الفکر السیاسی الشیعی، ص16.