- تقدیم به پدرم 1
- اشاره 3
- 1. جدی گرفتن شبهات طرح شده در مورد ائمه علیهم السلام به ویژه امیرالمؤمنین و امام مهدی علیهما السلام 6
- اشاره 6
- 2. عدم محدودیت پیشینه و تاریخچه این بحث به یک مقطع خاص 8
- 3. فراوانی منابع و متفاوت بودن نگاه ها 9
- اشاره 11
- اشاره 12
- معنای لغوی امامت 13
- معنای اصطلاحی امامت 15
- امامت در نگاه امامیه 15
- امامت در نگاه اهل سنت 19
- تحلیل و بررسی تعاریف ارائه شده از ناحیه فریقین 21
- الف. موارد اشتراکی در تعریف ها 21
- اشاره 21
- 1. اختلاف در چگونگی تعیین حاکم 22
- 2. تفاوت نگاه به صفات امام (علم و عصمت) 22
- ب. موارد اختلافی در تعریف ها 22
- 3. واسطه فیض بودن امام در اندیشه امامیه 23
- 4. وجوب کلامی امامت در تفکر شیعه امامیه و وجوب فقهی آن در نگاه اهل سنت 23
- ج. تعاریف علمای شیعه از امامت 24
- د. دیدگاه حکیم عبدالرزاق لاهیجی 25
- 1. معنای لغوی خلیفه 30
- معناشناسی خلافت 30
- اشاره 30
- 2. خلیفه در اصطلاح مسلمانان 33
- 3. خلیفه در اصطلاح اسلامی 33
- اشاره 37
- 1. حق حاکمیت و داوری 37
- 2. دوری از هر نوع ظلم و ستم 39
- اشاره 42
- ابعاد امامت از نگاه شیعه 42
- 1. ولایت ظاهری یا حاکمیت سیاسی 43
- 2. مرجعیت دینی و تفسیر معصومانه از آموزه های دینی 44
- 3 . هدایت درونی و ولایت باطنی 48
- اشاره 54
- الف. ولایت در نگاه مفسران 62
- معنای اصطلاحی ولایت 62
- اشاره 62
- ب. ولایت در نگاه فلسلفه اسلامی 64
- ج. ولایت در نگاه عرفای مسلمان 65
- د. ولایت در نگاه متکلمان اسلامی 68
- اشاره 71
- انواع ولایت 71
- اشاره 71
- یک. ولایت تکوینی و ولایت تشریعی 71
- اشاره 71
- ولایت تکوینی 71
- الف. تصرف یوسف علیه السلام در بینایی پدر 72
- ب. ولایت تکوینی حضرت موسی علیه السلام 73
- ولایت تکوینی امامان 76
- اشاره 76
- اوّلاً. ولایت تکوینی رهاورد قرب الهی 77
- ثانیاً. عدم اختصاص ولایت تکوینی به پیامبران در قرآن 78
- اشاره 79
- ولایت تشریعی 79
- احتمال نخست: تفویض تشریع احکام 80
- احتمال چهارم: مرجعیت پیامبر در معارف و احکام الهی 81
- احتمال دوم: زعامت سیاسی و اجتماعی 81
- احتمال سوم: ولایت در اموال عمومی 81
- دو. ولایت خدا، ولایت طاغوت 86
- اشاره 89
- سه. ولایت مطلقه و ولایت مقیده 89
- الف. دیدگاه محی الدین عربی 90
- ب. دیدگاه علامه سید حیدر آملی 92
- ج. عبدالرزاق کاشانی 93
- چهار. ولایت عطایی و ولایت کسبی، ولایت عام و خاص 94
- اشاره 96
- اشاره 97
- مبنای اول. تداوم فیض و استمرار وجود امام علیه السلام 97
- فیض در لغت 99
- فیض در اصطلاح 99
- برهان لزوم واسطه در فیض 101
- توصیف اولین فیض (ویژگی های نخستین صادر از منظر حکمیان) 104
- ائمه علیهم السلام وساطت در فیض 106
- تعبیرهای متون دینی از نخستین صادر (واسطه فیض) 107
- اشاره 107
- 1. المشیئه 108
- 2. النور 108
- مصداق نخستین صادر (واسطه در فیض) از نظر دانشمندان اهل فن 109
- اشاره 111
- مبنای دوم. تداوم هدفمندی و استمرار وجود امام علیه السلام 111
- مرحله اول: فلسفه خلقت از نظر قرآن 111
- مرحله دوم: نقش امام در فلسفه خلقت از نظر قرآن 116
- مبنای سوم. ملازم بودن حقیقت امام با تنصیص و استمرار 119
- اشاره 121
- جایگاه تنصیص در امامت 123
- اشاره 124
- معناشناسی نص 124
- 1. نصوص فعلی 126
- 2. نصوص قولی 127
- 1. دیدگاه معتزله 129
- تبیین راه های تشخیص امام 129
- رویکرد مذاهب و فرق مختلف کلامی 129
- الف. نص 131
- 2. دیدگاه اشاعره و اهل حدیث 131
- اشاره 131
- ب. انتخاب 133
- ج. قهر و غلبه 134
- 3. دیدگاه زیدیه 136
- 5. دیدگاه شیعه امامیه 145
- اشاره 148
- الف. امامت و رشد بینش سیاسی و اجتماعی 148
- شواهد عقلی و نقلی برانتصابی بودن امامت و خلافت 148
- ب. امامت و آینده مصالح سیاسی اسلام 153
- ج. امامت و دفاع از تهاجمات فکری 156
- د. امامت و تفسیر و تحلیل صحیح مسائل عقیدتی و عملی 158
- ه. امامت و جبران نیازهای قانونی بشر در بستر زمان 161
- و. برداشت پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم و یارانشان از مسئله جانشینی و خلافت 164
- تلقی و برداشت پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم از امامت و خلافت 164
- آیات 184
- الف) انبیاء و معصومان 190
- ب) اشخاص 191
ج. ولایت تکوینی حضرت عیسی علیه السلام
قرآن کریم در سوره مبارک آل عمران، به برخی تصرفات عیسی مسیح علیه السلام اشاره کرده، می فرماید:
{... أَنِّی أَخْلُقُ لَکُم مِّنَ الطِّینِ کَهَیئَهِ الطَّیرِ فَأَنفُخُ فِیهِ فَیکُونُ طَیرًا بِإِذْنِ اللّهِ وَأُبْرِیءُ الأکْمَهَ والأَبْرَصَ وَأُحْیی الْمَوْتَی بِإِذْنِ اللّهِ...}؛(1) من برای شما از گل، شکل مرغی می سازم و در آن می دمم که به اذن خدا پرنده می شود. کور مادرزاد و پیسی را شفا می دهم و مردگان را به اذن خدا زنده می کنم… .
در این آیات، حضرت مسیح علیه السلام، امور زیر را به خود نسبت می دهد:
1. ساختن پرنده ای از گِل؛
2. دمیدن در پرنده و زنده کردن آن؛
3. شفای کور مادرزاد؛
4. درمانِ بیماری پیسی؛
5. زنده کردن مردگان.
حضرت مسیح خود را فاعل این امور می داند، نه این که او درخواست کند و خدا انجام دهد؛ بلکه می گوید: «این کارها را من به اذن خدا انجام می دهم» اذن خدا در این موارد چیست؟ آیا اذن در این موارد یک اجازه لفظی است؟ به طور مسلم نه؛ بلکه مقصود از آن، اذن باطنی است؛ به این معنا که خدا به بنده خود چنان کمال و قدرت و نیرو می بخشد که وی به انجام چنین اموری توانا می شود. گواه بر چنین تفسیری این است که بشر نه تنها در امور غیر عادی به اذن خدا نیازمند است؛ بلکه در تمام امور به اذن خدا نیاز دارد و هیچ کاری بدون اذن او صورت نمی پذیرد. اذن الهی در تمام موارد، همان لبریز کردن فاعل از قدرت و رحمت خویش است. در آیه مورد بحث، حضرت مسیح تحقق امور یاد شده را به خود نسبت می دهد. در آیه دیگر، خدا نیز به صراحت امور مزبور را به خود او نسبت می دهد و می گوید:
1- آل عمران: 49.