طرح مسئله
اسلام دینی است که بر پایه خرد و تعقل بنا نهاده شده و قرآن کریم بارها و بارها انسان را به تدبّر و تفکر در عاقبت امور دعوت کرده است. تفکر و تعقّل در مبدأ و غایت آفرینش مورد توجه شریعت قرار گرفته و امام صادق(ع) در روایتی همگان را به این امر ترغیب نمودند: «رحم الله امرأً عَلِم من این و فی اَین و الی اَین.» خداوند رحمت کند کسی را که بداند از کجا آمده است؟ و در کجاست؟ و به سوی کجا در حرکت است؟
عقل پایه ای ترین سرمایه معرفتی بشر است که حتی حجّیت وحی نیز بر آن تکیه دارد. عقل برای پی بردن به غایت آفرینش و در مسیر آن حرکت کردن لازم است اما کافی نیست. عقل بشر نمی تواند بر مبدأ و معاد احاطه یابد. همین جاست که نیاز به «حجت بیرونی»<\b> (وحی) روشن می گردد. پس عقل با حفظ حجیت ذاتیه اش از امامت و هدایت علم واقعی یا وحی بی نیاز نیست.
از آنجا که دامنه و وسعت این موضوع بسیار گسترده و در مقوله ماوراء الطبیعه و چشم اندازی فراتر از زمان و مکان دارد، سؤالات بسیاری مطرح می شود: غایت چیست؟ مراد از غایت، نهایت است یا غرض و مقصود؟ از منظر آیات قرآن، از کجا آمده ایم و به کجا خواهیم رفت؟ آیا رشته اتصال مبدأ و معاد همان صراط مستقیم است؟ جایگاه عقل و قلب در ایجاد بصیرت توجه به حیات جاودانی چگونه است؟ غرض و هدف اصلی خلقت چیست؟ نقش غایی امام در نظام آفرینش چگونه است؟
1- بررسی لغوی غایت
معانی که برای غایت لحاظ شده عبارت اند از: مقصود، منظور، هدف، نقشه، حداکثر، اوج، حد، مدت، طرف، پرچم، بیرق (معلوف / 2/1445) العله الغائیه: سبب نهائی. للغایه: بسیار، بی نهایت به انتهای درجه. مُغیّا: موضوعی که برای انتهاست. اَغیا، تَغَیَّی الغایه: مقصد داشت، هدف داشت.
غایه: غایی و غایات، ج - پایان هر چیزی از زمان و مکان، عَلَم و رایت، پرنده (همان)