غایت در روایت
فانّ الغایه امامکم و انّ وراءکم الساعه تحدوکم. تخفّفوا تلحقوا فانّما ینتظر باوّلکم آخرکم. (نهج البلاغه / خطبه 21)
قیامت پیش روی شما و مرگ در پشت سر شما را می راند(1). سبکبار شوید تا برسید. همانا آنان که رفتند در انتظار رسیدن شمایند.
در این روایت امام به جهان پس از مرگ و عالم قیامت اشاره می نماید تا دنیا موجب غفلت نگردد.
واژه خلق
آفریدن و آفریده - صورت دادن (چیزی را) - تشکیل دادن (آذرتاش / 180)
اصل خَلق به معنی اندازه گیری و تقدیر است و چون آفریدن توأم با اندازه گیری است لذا خلق را آفریده و آفریدن معنی می کنند. راغب می گوید: اصل خلق به معنی اندازه گیری درست می باشد و در ابداع شیء و ایجاد آن به کار می رود. طبرسی ذیل آیه 29 بقره می گوید: «اصل الخلق التقدیر.» ابن اثیر در نهایه همین مطلب را می گوید. اما خَلَقَ به معنی آفریدن مانند:
أَلا لَهُ الْخَلْقُ وَالأمْرُ (اعراف / 54) <\b>
به این معنا بیش از چهل بار در قرآن آمده است:
یَتَفَکَّرُونَ فِی خَلْقِ السَّمَاوَاتِ وَالأرْضِ (آل عمران / 191)
اکثر قریب به اتفاق کاربرد آن در مورد خداوند است. (قرشی / 1352)
هَلْ مِنْ خَالِقٍ غَیْرُ اللَّهِ … (فاطر / 3)
و در موارد اندکی در مورد غیرخداوند به کار رفته است:
وَإِذْ تَخْلُقُ مِنَ الطِّینِ کَهَیْئَهِ الطَّیْرِ بِإِذْنِی (مائده / 110)
که آن هم به اذن خداوند است و خداوند خالق کلّ شیء است.
«خلق السموات و الارض بالحقّ» (خداوند آسمان ها و زمین را به حق آفرید).
هم در آفرینش آن، نظام حق و دقیقی است و هم دارای هدف حکیمانه است.
وَمَا خَلَقْنَا السَّمَاءَ وَالأرْضَ وَمَا بَیْنَهُمَا بَاطِلا ذَلِکَ ظَنُّ الَّذِینَ کَفَرُوا (ص / 27)
1- - تحدوکم، از حَدَی الاِبل: یعنی با آواز و سرود خواندن، شتر را راندن.