کاوش هایی پیرامون ولایت صفحه 144

کلی خارج از حس کشف می کنند و قله هایی از معرفت و کمال را تسخیر می نمایند. قوانین کلی علوم به قید کلیت، مسائل فلسفی و آگاهی های مربوط به صفات و افعال خدا و مسائلی که در علم عقاید و مذاهب مطرح می گردد، همگی مولود دستگاه تفکر و نتیجه به کار افتادن نیروی عقل انسانی است.

3. راه الهام: این راه واقعیت شناسی سومی است که در ورای دستگاه حس و تعقل قرار دارد. یک نوع واقعیت شناسی نو است که امکان آن از نظر علم و دانش قابل انکار نیست. البته نظام جهان بینی محدود مادی نمی تواند یک چنین ادراک غیرحسی و تعقلی را بپذیرد، امّا از نظر اصول علمی راهی برای انکار آن وجود ندارد.

به قول یکی از روان شناسان جنبه های تجربی و عینی به وسیله حواس شناخته می شود، جنبه عقلانی آن به واسطه اندیشه منطقی و ریاضی به مرحله ادراک می رسد و سرانجام جلوه هایی از جنبه های ماورای حس و استدلال بر اثر اشراق و الهام، روشن بینی های برق آسا و جرقه های روشنگر که ذهن حساس عمومی نوابغ خلاق از آنها برخوردار است، به مقام رؤیت می رسند.(1)

پرفسور سوروکین روان شناس معروف یکی از آن افرادی است که وجود سه شاهراه حقیقت شناسی را به روشنی تصدیق کرده و به ادراک عرفانی و به اصطلاح بینش الهامی، مقام و منزلت ویژه ای قائل است و صریحاً می گوید نمی توان این راه را تخطئه و تحقیر نمود. مگر می توان آموزش گسترده ادیان بزرگ را یک سره به تقلید کوته بینان نظام مادی، ناچیز و بی حکمت شمرد و برای آن هیچ گونه ارزشی قائل نگشت؟

نظریه معرفت های سه گانه، در میان دانشمندان اسلامی به گونه ای مطرح است و آنان آگاهی های سه گانه را به شکل خاصی درباره خصوص ایمان و یقین2.