1- سخن راجع به مسأله سهو النبی صلی الله علیه و آله در بیشتر کتابهای عقاید و کلام، فراوان است و اندیشه شیعه امامیه در این مورد، نفی سهو از رسول اکرم و امامان علیهم السلام است و بر این گفته اجماع دارند، مگر اندکی مثل صدوق و استادش که این دو، از خلال خبر ذوالیدین که بعضی روایت کرده اند، نسبت سهو به ساحت رسول اکرم صلی الله علیه و آله داده اند و بسیاری از دانشمندان و فقها در ردّ و بطلان آن کتاب نوشته اند که مقدم بر همه اینها، شیخ مفید، محمّد بن نعمان قدس سره و سیّد مرتضی هستند، ویکی از این دو، رساله ای مخصوص در ردّ بر صدوق راجع به این مسأله نوشته که علامه مجلسی هم تمام آن را در کتاب بحارالانوار 17/104 آورده، چنان که خود نیز سخن را در این مورد طولانی کرده و در بیان شذوذ اخباری که گویندگان به سهو به آن استدلال کرده اند، به تفصیل بحث کرده است. همچنین سید عبداللّه شبّر قدس سره در کتابش حق الیقین، 931 و مصابیح الأنوار 2/133 این عقیده را ردّ کرده است. باید دانست که ردّ این اندیشه صدوق منحصر به کتابهای کلامی نیست بلکه در بسیاری از کتب فقهی هم ردّ شده است، مانند التذکره والمنتهی علامه و جز اینها.
چون تمام آن کتابها نزد من حاضر نیست، هم اکنون به ایراد آنچه برای من ممکن است، می پردازم:
شیخ بزرگوار، رئیس قوم، ابو جعفر محمّد بن حسن طوسی قدس سره در کتابش التهذیب، پس از ذکر روایتی که می گوید رسول خدا صلی الله علیه و آلههرگز دو سجده سهو انجام نداد و هیچ فقیهی هم آن را انجام نمی دهد(1)، چنین گفته است:
فتوای من مضمون همین خبر است، امّا اخبار گذشته که پیامبر صلی الله علیه و آله سهو کرد و سجده سهو انجام داد، بر طبق فتوای عامه است، و ما هم آنها را آوردیم، چون متضمّن احکامی مورد عمل اند، چنان که شرح دادیم.(2)
در جای دیگر، پس از آن که دو حدیث را که متضمّن داستان ذوشمالیناند(3)، به عنوان منافات ذکر کرده، چنین گفته است: علاوه بر این که دو حدیث اوّل چیزی را در بر دارند که مانع تمسک به آنهاست و آن