ب) ولایت، به طور مطلق انتخابی است
ب) ولایت، به طور مطلق انتخابی است
این نظریه، ریشه غربی دارد و بیشتر، لیبرال ها، به گونه ای افراطی از این نظریه حمایت می کنند. هواداران این نظریه در کشورهای اسلامی، روشن فکران سکولار و غرب زده هستند. از طرف داران این نظریه در ایران، می توان دکتر مهدی حائری و محمد مجتهد شبستری را نام برد.
ج) ولایت رسول خدا صلی الله علیه و آله [و ائمه اطهار علیهم السلام] انتصابی و در غیر آنها انتخابی است
ج) ولایت رسول خدا صلی الله علیه و آله [و ائمه اطهار علیهم السلام] انتصابی و در غیر آنها انتخابی است
این نظریه، نظریه بیشتر اهل سنت است. آنان جز درباره رسول خدا صلی الله علیه و آلهکسی را به نصب مستقیم، ولیّ نمی شناسند و سرچشمه مشروعیت حاکمیت خلفا را بیعت (عمومی یا اهل حل و عقد) می دانند.
از روشن فکران معاصر، عبدالکریم سروش سخنانی دارد که بیانگر همین نظریه است. حسینعلی منتظری نیز ولایت فقیه را انتخابی می داند. البته از برخی سخنان وی چنین برمی آید که حتی ولایت ائمه اطهار علیهم السلام را نیز انتخابی می داند. برخی جناح های سیاسی نیز به صراحت از انتخابی بودن ولایت فقیه دفاع می کنند.
د) ولایت هم انتصابی و هم انتخابی است
د) ولایت هم انتصابی و هم انتخابی است
چنین نظریه ای بیشتر درباره ولایت فقیه ابراز شده است. البته برخی از اهل سنت نیز سرچشمه مشروعیت خلافت خلفا را با بیانی مشابه تقریر کرده اند. از طرف داران این نظریه درباره ولایت فقیه می توان مصطفی کواکبیان را نام برد.
البته نظریه های دیگری نیز وجود دارد، ولی به دلیل اهمیت کمتر، از بیان