ولایت در اندیشه سیاسی اسلام صفحه 6

الرَّسُولُ بَلِّغْ ما أُنْزِلَ إِلَیْکَ مِنْ رَبِّکَ ...» می نویسد:

همگان گفته اند که این آیه در بیان فضیلت علی علیه السلام در روز غدیر نازل شده است. رسول خدا صلی الله علیه و آله دست علی علیه السلام را گرفت و فرمود: «ای مردم، آیا من به شما از خودتان اولی (سزاوارتر) نیستم؟» گفتند: «بلی یا رسول الله»؛ فرمود: «هر که من مولای اویم، پس علی مولای او است؛ خدایا دوست دار هر که دوستش دارد و دشمن بگیر هر که دشمنش گیرد و یاری کن هر که یاری اش کند و خوار کن هر که خوارش سازد و حق با او می گردد، هر گونه که بگردد». پس، از مولا «سزاوارتر به تصرف» مراد است، به جهت تقدم «آیا من... نیستم» و به جهت عدم صلاحیت معنای دیگری در اینجا.(1)

نویسندگان «شرح المصطلحات الکلامیه» نیز از کتاب های کلامی دیگری، هر دو معنای «تصرف» و «سزاوارتر بودن به تصرف» را برای ولایت نقل کرده اند.(2) در همین کتاب، از زبان متکلمان، «سرپرستی و تدبیر» و «سزاوارتر بودن به سرپرستی و تدبیر» از معانی آن ذکر شده است. قاضی سعید قمی نیز می نویسد: «ولایت امر عبارت از سرپرستی امور ظاهری و باطنی مردم و مصالح دینی و دنیوی آنان است.»(3) ملا هادی سبزواری و فخر رازی نیز در تفسیر اسم «ولی» از اسماء الحسنی به همین معنای «سرپرست» (متولی للأمر) اشاره کرده اند.(4) از معانی دیگر ولایت، دوستی (حب) و یار و یاوری (نصرت)

1- همان، ص 173.
2- شرح المصطلحات الکلامیه، إعداد: قسم الکلام فی مجمع البحوث الاسلامیه، بنیاد پژوهش های اسلامی آستان قدس رضوی، ذیل واژگان «ولایت»، «ولی» و «مولی».
3- قاضی سعید قمی، شرح توحید الصدوق، سازمان چاپ و انتشارات ارشاد اسلامی، ج 1، ص 512.
4- ملا هادی سبزواری، شرح الأسماء، انتشارات دانشگاه تهران، ص 276؛ فخرالدین الرازی، شرح اسماءالله الحسنی، مکتبه الکلیات الازهریه، ص 297.