رهبران بزرگ صفحه 129

می‌شود، مثلااً: برای کشف مؤلف کتابی که مؤلفش هنوز شناخته نشده، یا کشف بانیان اصلی یک بنای تاریخی، یا مفاد موافقت نامه‌ای که در صدها سال قبل بین دو دولت بزگر دنیا منعقد شده و مفاد آن در صفحات تاریخ ضبط نگردیده، از همین روش، (راه جمع قرائن) استفاده می‌شود، گاهی قرائن مزبور به اندازه‌ای زیاد است که می‌توان از روی آن یک نظر قاطع داد، ولی در پاره‌ای از اوقات بیش از یک دلیل ظنی ارزش ندارد. این بسته به وضع قرائن و طرز جمع آوری آن است. (دقت کنید)

ما می‌خواهیم این روش را به بحث‌های مربوط به عقائد، مسائل مذهبی و مخصوصاً به بحث شناسایی پیامبران تعمم دهیم و از آن استفاده کنیم.

بسیاری از اوقات می‌توان با قطع نظر از معجزات از همین راه، صدق و کذب گفتار مدعی نبوت را دریافت!

از نظر خوانندگان گرامی می‌گذرانیم:

1- وضع محیط دعوت

باید محیطی را که مدعی نبوت از آنجا برخاسته دقیقاً بررسی کنیم که از میان چه مردمی برخاسته؟ سوابق آن جمعیت از نظر تمدن و توحش و آشنایی به اصول اخلاقی تا چه اندازه بوده؟ و جمعیت آن محیط در برابر دعوت مدعی نبوت، چه عکس العملی نشان داده‌اند؟

2- زمان دعوت

باید ببینیم که مدعی نبوت از چه زمانی قیام کرده؟ وضع دنیا در آن زمان چگونه بوده است؟ و بشر در آن زمان در چه علومی مهارت