رهبران بزرگ صفحه 161

چشم در ذهن خود مجسم کنیم در حالی که گردنش 360 درجه می‌چرخد! ...

شاید همین مسائل است که قوه خیال را بد نام کرده و هر وقت اسمی از قوه خیال برده می‌شود، در نظر مردم، صورت‌های غیر واقعی مجسم یم شود و چنین می‌پندارند که قوها خیال همان نیرویی است که منشاء تصوّرات باطل و بی اساس می‌باشد.

ج) قوه عقلیه

که به وسیله آن صور کلیه را درک می‌کنیم، مثلًا: وقتی می‌گوییم:

انسان یک مفهوم جامع و کلی در نظر ما می‌آید که بر انسان بزرگ، کوچک، چاق، لاغر، سیاه، سفیدو ... تطبیق می‌کند. مسلم است که این مفهوم را با حس مشترکیا قوه خیال درک نکرده‌ایم، زیرا کار آنها درک صورت‌های مشخص و جزیی است، پس این مفهوم کلی و جامع را با نیروی دیگری- که ما نامش را قوه عقلیه می‌گذاریم- درک می‌کنیم.

2- فلاسفه پیشین پس از اعتقاد به افلاک نه گانه و اعتقاد به حرکت آنها، از روی این حرکات دورانی و با مقدمات مفصلی برای افلاک اثبا نفس مجرد می‌کردند. (مانند: روح برای بدن ما!) سپس به وسیله دلایلی معتقد بوند که: این نفوس فلکی از موجودات مجرد دیگری به نام عقول الهام می‌گیرند و کسب فیض می‌کنند و به این ترتیب برای هر فلکی، عقلی قایل بودند و این گونه بود که به وجود عقل افلاک نه گانه، عقیده پیدا کردند(1)

1- لاهیجی، ملا عبدالرزاق؛ گوهر مراد، فصل 8، ص 121./ شیرازی، صدر الدین؛ اسفار/ سبزواری، ملا هادی، شرح المنظومه