رهبران بزرگ صفحه 179

با مقیاس عقیده خود بسنجند و پیامبران را گروهی نوابغ و وحی را یک نوغ نبوغ فکری بدانند، ولی تعجب آور این است که ممکن است فلاسفه الهی و خداپرستان جهان، تحت تأثیر چنین منطقی قرار گیرند و وحی را به گونه‌ای تفسیر نمایند که روح آن مطابق طرز فکر ماده‌ها باشد، همانطور که نمونه آن را در میان نظرات فلاسفه قدیم و جدید دیدیم. اما از بحث‌های سابق روشن شد که نه تنها وحی نوع درک خاص و رابطه مخصوصی با مبدأ جهان آفرینش است که با ادراکات معمولی ما تفاوت بسیار دارد بلکه وجود یک چنین ادراک و رابطه‌ای در یم بشر عالی جای تعجب نیست، زیرا در میان جاندارانی که به مراتب پایین‌تر از جهان انسانیت هستند، ادارکاتی دیده می‌شود که برای ما به هیچ وجه قابل فرم نیست.

در هر حال کسانی که وحی را یک نوع نبوغ فکری و انبیا را گروهی نوابغ معرفی می‌کنند دو دسته‌اند:

الف) مادی‌ها

ب) کسانی که تحت تأثیر منطق مادی‌ها واقع شده‌اند و میل دارند همه چیز را حتی مسائل مربوط به متافیزیک و ماوراء الطبیعه با اصول موجود در علوم طبیعی و روانشناس امروز توجیه کنند.

در هر صورت، این گفتار نیز از چند جهت قابل ایراد است:

1- هیچ گونه ذلیلی برای اثبات صحّت این تفسیر (وحی عبارت است از: نبوغ فکری) وجود ندارد.

2- هیچ دلیلی برای اثبات محال بودن وحی- به آن صورتی که در بالا و در سخنان کذشته توضیح داده شد موجود نیست.