رهبران بزرگ صفحه 20

بد آن آگاه نیست، اگر مردم زیان‌های دروغ و آثار شوم آن را در اجتماع بدانند، هرگز دروغ نمی‌گویند و اگر عواقب دردناک ترس، ترک مجاهدات اجتماعی و ذلت‌ها و خواری‌ها را بدانند، بی جهت نمی‌ترسند و تن به خواری نمی‌دهند!

این مکتب راه تربیت را تعلیم می‌داند و اصولًا تربیت چیزی جز تعلیم خوب و بد و صلاح و فساد نیست.

سقراط اصول چهار گانه اخلاق را مطابق این مکتب چنین تفسیر می‌کند. 1- حکمت عبارت است از: دانش و فضیلت مطلق هم چیزی جز علم و دانش نیست.

2- شجاعت عبارت است از: علم به این که از چه چیز باید ترسید و از چه چیز نباید ترسید.

3- عفت عبارت است از: علم به چگونگی رعایت مقتضیات نفسانی.

4- عدالت عبارت است از: علم به قواعدی که حاکم بر روابط مردم نسبت به یکدیگر است. 8

تشکیل شخصیّت انسان از دو نیمه علم و غرایز

شاید عقیده سقراط و پیروان او در مورد رابطه علم و اخلاق در زمان خود مورد توجه بوده، ولی امروزه مخصوصاً با توجه به اصول روانشناسی نوین، به هیچ وجه قابل قبول نیست. 9

بی اساس بودن این عقیده را آزمایش‌های فراوانی- که به عمل آمده و خود ما هم شامل مواردی از آن در زندگی روزانه هستیم- روشن می‌سازد، زیرا افراد بسیاری دیده شده که از روی علم و عمد،