- 1- پای عقل 1
- مقدّمه: 1
- در جست و جوی گمشدهها 1
- 2- وجدان بجای مذهب 2
- 3- راه شناسائی مردان خدا 3
- 5- وظائف سنگین و شرائط سنگینتر 4
- 4- رابطه مرموز با جهان ماوراء طبیعت 4
- بخش اول: لزوم بعثت انبیاء 7
- اشاره 7
- مخالفان سرسخت 8
- اشاره 14
- 1- لزوم بعثت انبیا از نظر تعلیم 14
- یک ایراد ساده 15
- آیا اخلاق نتیجه علم است؟ 19
- 2- لزوم بعثت انبیا از نظر تربیت و اخلاق 19
- تشکیل شخصیّت انسان از دو نیمه علم و غرایز 20
- راه صحیح تربیت 22
- مربی کامل کیست؟ 23
- 3- لزوم بعثت انبیا از نظر قانون و اجتماع 24
- اشاره 24
- 1- سرچشمه تمایل انسان به زندگی اجتماعی 25
- 2- زیر بنای اجتماع و علل احتیاج به قانون 28
- اشاره 31
- 3- یک اجتماع کامل 31
- الف) تقسیم کار 31
- اشاره 32
- ب) سازمان و تشکیلات 32
- [نکتهای مهم 33
- ج) قوانین و مقررات 34
- 4- بهترین قانونگزار کیست؟ 36
- شرایط یک قانونگزار کامل 37
- سخن گفتن جهان آفرینش با انسان 41
- 4- راه دیگر اثبات لزوم بعثت پیامبران. 41
- بخش دوم: قلمرو حکومت وجدان 55
- اشاره 55
- قلمرو حکومت وجدان 56
- ایراد روشنفکران 56
- اشاره 56
- اشاره 57
- الف) مادیها 57
- 1- وجدان چیست؟ 58
- 2- اختلاف درجات وجدان 61
- 3- وجدان بستگی به تشخیص دارد 62
- 4- رابطه وجدان با آداب و رسوم 63
- 5- رابطه وجدان با تکرار عمل 66
- 6- آیا میتوان وجدان را فریب داد؟ 67
- 7- مبارزه وجدان با غرایز 69
- وجدان به جای مذهب! 71
- مقایسه نظارت وجدان و مذهب با یکدیگر 73
- 1- وجدان ضمانت اجرایی کافی ندارد 73
- اشاره 73
- 3- امکان فریب خوردن وجدان 76
- 4- نظارت وجدان جنبه عمومی ندارد 76
- 2- امکان گمراه شدن وجدان 76
- 5- تکرار گناه و کم شدن تأثیر وجدان 78
- اشاره 79
- دو ایراد قابل توجه 79
- 1- اغراق و مبالغه 82
- 2- شرایط استثنایی 83
- 3- تأثیر تبلیغات مذهبی 85
- 4- آزمایش نظریه اجتماعی 87
- پیامبر تن 88
- بخش سوم: چگونگی شناخت پیامبران 99
- اشاره 99
- چگونگی شناخت پیامبران 100
- اشاره 101
- 1- اعجاز 101
- اشاره 122
- 1- معجزه قید و شرط خاصی ندارد. 122
- الف) خوارق عادات بشری قابل معارضه است 123
- 2- وضع اعجاز کنندگان گواه صدق آنهاست 124
- ب) خوارق عادات بشری تاب مقاومت در برابر معجزات ندارد 124
- اشاره 127
- [2- مطالعه در حالات مدعی نبوت و بررسی محتویات آیین او جمع آوری قرائن:] 127
- 2- زمان دعوت 129
- 1- وضع محیط دعوت 129
- 7- ایمان آورندگان به او چه کسانی بودهاند؟ 130
- 6- وسائل پیشرفت 130
- 5- آئین او از نظر قوانین، احکام و اخلاق 130
- 4- محتویات آئین او از نظر معارف 130
- 3- خصوصیات روحی، اخلاقی مدعی نبوت 130
- 9- آیا با خرافات و هوس بازیهای محیط مبارزه میکند؟ 131
- 10- دعوت منظم و یکنواخت 131
- 8- ایمان او به گفتههای خودش 131
- [3- گواهی پیامبران پیشین 132
- اشاره 132
- یک نمونه جالب از مدارک دین سازان عصر ما! 134
- بخش چهارم: وحی (دستگاه گیرنده مرموز) 147
- اشاره 147
- وحی (دستگاه گیرنده مرموز) 148
- وحی چیست؟ 148
- اشاره 149
- 1- میزان فهم وحی 149
- تصاویر سایه روشن 154
- اشاره 159
- ب) قوه خیال 5 159
- 2- تفکر فلاسفه قدیم درباره وحی 159
- الف) حس مشترک 159
- ج) قوه عقلیه 161
- ایرادات تفکر فلاسفه پیشین 164
- 3- نظر فلاسفه جدید درباره وحی 168
- اشاره 168
- وحی (تجلی شعور ناآگاه!) 170
- وجود اشتراک نظرات فلاسفه درباره وحی 172
- وجود اختراق نظرات فلاسفه 173
- ایرادات نظریه فلاسفه جدید 173
- [1- فقدان دلیل 173
- [2- اصرار بیمورد!] 174
- 3- سازگار نبودن با سخنان پیامبران 176
- 4- آیا وحی همان نبوغ فکری است؟ 177
- بخش پنجم: امتیازات پیامبران 188
- اشاره 188
- اشاره 189
- 1- معصوم بودن (مصونیت از گناه و خطا) 189
- امتیازات پیامبران 189
- اختلاف عقاید در عصمت انبیا 190
- [دلائل عصمت 191
- اشاره 191
- الف) محکومیت عوامل گناه در وجود پیامبران 192
- اشاره 192
- مصونیت همه جانبه 195
- ب) جلب اعتماد عمومی 197
- ج) بی نتیجه ماندن اهداف بعثت پیامبر در صورت معصوم نبودن 201
- 2- خطا در انجام وظایف 205
- اشاره 205
- مصونیت از خطا 205
- 1- خطا در تشخیص و تبلیغ حقایق و تعلیمات مذهبی. 205
- 3- خطا در امور عادی روزانه. 206
- [اشکالات بحث عصمت 207
- الف) معصوم بوذن افتخار نیست! 207
- ب) معصوم بودن با «تقیه» سازگار نیست! 210
- اشاره 210
- پاسخ یک اشتباه بزرگ در معنی تقیه 211
- تقیه چیست؟ 211
- اشاره 214
- ج) شواهد خلاف 214
- 1- گناه مطلق 218
- 2- گناهان نسبن 218
- [2- علم و دانش کافی 220
- [3- منزه بودن از عیوب تنفرآمیز جسمی 220
حدود و وظایف افراد معلوم نمیشود، نظارتی بر انجام وظایف اجتماعی وجود نخواهد داشت و سرانجام هر کس میتواند آزادانه از انجام وظایف خود سرباز زند بدون اینکه احساس ناراحتی و نگرانی کند.
این هم ناگفته نماند که بسیاری از دانشمندان، هنگامی که سخن از لزوم قانون اجتماعی به میان بم آورند، بیشتر روی این قسمت تکیه میکنند که اگر قانونی در بین نباشد، افراد اجتماع به خاطر طغیان حس خودخواهی، به حقوق یکدیگر تجاوز میکنند و در نتیجه هرج و مرج عجیبی به وجود میآید.
ولی گویا این آقایان تأثیر قانون را تنها از جنبهای کیفری و جزایی مورد مطالعه قرار دادهاند و تأثیر آن را در نظم و تکامل اجتماعی- در صورتی که هیچ گونه طغیانی هم در کار نباشد- نادیده گرفتهاند!
واضحتر اینکه: اگر ما فرض کنیم آن مدینه فاضله خیالی افلاطون به وجود آید، یعنی در روی زمین اجتماعی پیدا شود که مطلقاً کسی تحت تأثیر حسّ خودخواهی قرار نگیرد و کوچکترین تجاوزی به حقوق یکدیگر نکنند (گر چه امروزه برای ما تصور و خیال این موضوع هم کار مشکلی است!) باز هم قانون برای چنین اجتماعی ضرورت حتمی دارد.
درست است که در چنین اجتماعی (مدینه فاضله) همه افراد را وظیفه شناس فرض کردهایم ولی سرانجام مرجعی لازم است که حدود، وظایف و حقوق افراد را مشخص کند. اگر چه در هر اجتماع، همه افراد آن آدمهای سر به راه و راست و درستی باشند، ولی تزاحم