رهبران بزرگ صفحه 60

چشم آمها می‌پردازد. (مانند: ناله‌های جانخراش مظلوم بی گناهی که در لحظات آخر با لحن تضرع‌آمیزی به آنها التماس می‌کرد) این حالت باعث می‌شود که روح او با تازیانه وجدان، مورد شکنجه سختی قرار بگیرد! به همین دلیل بسیار دیده شده که برای رهایی از شکنجه دردناک وجدان، خود را به دادگاه‌های بشری معرفی می‌کنند و گدن خود را زیر شمشیر قانون می‌گذارند، تا شاید آسوده شوند.

داستان افسری که در جنگ دوم جهانی بر روی شهر هیروشیما 3 ی ژاپن بمب اتمی انداخت و در چند لحظه، شهر آبادی را به تل خاکستر تبدیل نمود و ده‌ها هزار نفر از افراد بی گناه (کودکان شیرخوار، بیماران بیمارستانها، و حیوانات بی زبان) را نابود کرد و اکنون بر اثر فشار و شکنجه وجدان، دیوانه شده است 4، نمونه‌ای از مجازات وجدان است. این افسر جنایتکار را- که مجری فرمان جنایتکاران دیگری بود- چه چیزی دیوانه کرد؟ آری، تنها و تنها فشار و شکنجه وجدان! 5 اما هنگامی که انسان تصمیم به کار نیکی می‌گیرد، وجدان او را تشویق می‌کند، پس از انجام عمل، از وری تقدیر و تحسین می‌نماید و تا آخر عمر هرگاه خاطره آن عمل را به یاد می‌آورد، مورد نوازش وجدان قرار می‌گیرد: به همین جهت احساس یک نوع خوشحالی، انبساط، غرور و سربلندی در خود می‌کند.

در همان لحظاتی که انسان مشغول انجام یک عمل نیک یا بد است، وجدان آرام نیم نشیند و با کمال قدرت می‌کوشد تا در صورت اول، انسان را تقویت و در صورت دوم، تضعیف نماید، شجاعتی را که انسان در هنگام انجام کارهای خوب و تزلزل، سرافکندگی، لکنت