رهبران بزرگ صفحه 67

انفرادی می‌شوند، اعصاب پاهایشان در آن محیط کوچک از کار می‌افتد و هنگامی که آزاد می‌گردند تا مدتی قدرت حرکت ندارند.

نیروی وجدان نیز درست همین گونه است. یعنی هنگامی که مورد بی اعتنایی واقع شد به تدریج از بین می‌رود.

از طرف دیگر اگر انسان بخواهد کارهای نیکی را که بر اثر تکرار، به آن عادت کرده- ترک کند، فوق‌العاده ناراحت می‌شود، زیرا وجدان، حساسیت فوق‌العاده‌ای پیدا کرده است.

6- آیا می‌توان وجدان را فریب داد؟

این سئوال مهمی است که پاسخ آن حتماً مثبت است. یعنی بسیار شده است که انسان، به اصطلاح سر وجدان خود کلاه می‌گذارد و او را گول می‌زند. به این ترتیب که: ما با اینکه زشتی و بدی عملی را در اعماق عقل و فکر خود دریافته‌ایم و حقیقتاً به آن ایمان داریم، ولی برای فرار از سرزنش و فشار وجدان، توجیه و تفسیری برای آن تراشیده و مطلب را در برابر وجدان خود وارونه نشان می‌دهیم و چنین وانمود می‌کنیم که عملی صحیح و پسندیده است! از ترومن- رئیس جمهور اسبق آمریکا- نقل می‌کنند که برای توجیه عمل خود (فرمان انداختن بمب‌های اتمی بر روی دو شهر بی پناه هیروشیما و ناکازاکی، ژاپن در جنگ دوم جهانی و کشتن هزاران نفر بی گناه) گفته است: «اگر این کار را نمی‌کردم ناچار به ادامه جنگ بودیم و آن وقت افراد بیشتری کشته می‌شدند! بنابراین من از صدور این فرمان، ناراحت نیستم!!» 10

اما چرا مجبور بودند جنگ را ادامه دهند، باید از خودشان پرسید! بدیهی است که آقای رئیس جمهور برای فریب وجدان خود یا