رهبران بزرگ صفحه 69

برای فریب دیگران باشد، بلکه انسان نیز در بسیاری از اوقات، برای فریب دادن وجدان دیگران باشد، بلکه انسان نیز در بسیاری از اوقات، برای فریب دادن وجدان خود از آن استفاده می‌کند. او می‌خواهد به این وسیله وجدان خود را به این وسیله، گمراه و فعالیت‌های ناراحت کننده آن را خاموش سازد تا از شر محاکمه وجدان راحت شود. البته خودش هم باطل بودن این عذرها را می‌داند، اما برای کلاه گذاردن بر سر وجدان، این تشخیص را در اعماق قلب مخفی می‌سازد تا به گوش وجدان نرسد. مسلماً چنین افرادی دارای وجدانی کاملًا نیرومند و بیدار نیستند. وجدان آنها مانند آدمهای گیج و ویج، ساده و هالویی است که می‌توان خیلی سریع آن را گول زد!

7- مبارزه وجدان با غرایز

گر چه وجدان بیدار در وجود ما یک عامل مؤثر معنوی است و می‌تواند اعمال ما را تا حدودی کنترل کند، ولی آن چنان که باید باشد نیست.

بلکه بسیار اتفاق افتاده که در کشاکش وجدان و سایر امیال و غرایز (خودخواهی، جاه‌طلبی، شهوت جنسی، مال پرستی، و ....) وجدان شکست خورده و مجبور به عقب نشینی شده است. 12

وجدان جوانی که بر اثر طغیان غریزه جنسی به ناموس دیگری تجاوز می‌کند، مرده نیست. چه بسا وجدان زنده و بیداری هم دارد، اما نیروی غریزه جنسی او بیش از نیروی وجدان بوده است.

افرادی که برای اندوختن ثروت‌های بی حساب، دست به تقلّب و