رهبران بزرگ صفحه 71

وجدان به جای مذهب!

در حقیقت کسانی که مدعی جانشینی وجدان به جای مذهب هستند، هیچ کدام را به طور کامل نشناخته‌اند! به عبارت دیگر: نه موقعیت فردی و اجتماعی مذهب را ارزیابی کرده‌اند و نه حدود تأثیر وجدان را.

با توجه به نکاتی که درباره ماهیت وجدان و قلمرو حکومت آن گفته شد، احتیاج چندانی به دلیل دیگری برای اثبات این موضوع نداریم، ولی چون موضوع مهم و قابل توجهی است، خوب است که در این باره، بحث و دقت بیشتری شود. در بخش اوّل کتاب، هدف بعثت پیامبران را در سه قسمت (تعلیم، تربیت و اصلاح قوانین اجتماعی) خلاصه کردیم و به طور مشروح درباره هر یک از این سه قسمت بحث شد.

حال باید از کسانی که می‌گویند: وجدان می‌تواند جانشین مذهب شود، سئوال کرد که: منظور شما کدام یک از سه پرسش زیر است؟

1- آیا وجدان می‌تواند در نقش یک معلم بزرگ آسمانی قرار گیرد و علومی را- که برای سعادت فردی و اجتماعی ما لازم است و از طریق مطالعات عادی نمی‌تواند آن را دریافت- به ما بیاموزد؟

2- آیا وجدان می‌تواند به عنوان یک مربی کامل، خالی از گونه لغزش، گناه و خطا، ما را تربیت کند و در اصول اخلاقی، راهنمای ما باشد؟

3- آیا وجدان می‌تواند اصول قوانین اداره اجتماع را به ما تعلیم دهد و قوانین موجود را اصلاح کند؟ به طور مسلم، پاسخ سئوال اول،