- 1- پای عقل 1
- مقدّمه: 1
- در جست و جوی گمشدهها 1
- 2- وجدان بجای مذهب 2
- 3- راه شناسائی مردان خدا 3
- 5- وظائف سنگین و شرائط سنگینتر 4
- 4- رابطه مرموز با جهان ماوراء طبیعت 4
- اشاره 7
- بخش اول: لزوم بعثت انبیاء 7
- مخالفان سرسخت 8
- اشاره 14
- 1- لزوم بعثت انبیا از نظر تعلیم 14
- یک ایراد ساده 15
- 2- لزوم بعثت انبیا از نظر تربیت و اخلاق 19
- آیا اخلاق نتیجه علم است؟ 19
- تشکیل شخصیّت انسان از دو نیمه علم و غرایز 20
- راه صحیح تربیت 22
- مربی کامل کیست؟ 23
- اشاره 24
- 3- لزوم بعثت انبیا از نظر قانون و اجتماع 24
- 1- سرچشمه تمایل انسان به زندگی اجتماعی 25
- 2- زیر بنای اجتماع و علل احتیاج به قانون 28
- الف) تقسیم کار 31
- 3- یک اجتماع کامل 31
- اشاره 31
- اشاره 32
- ب) سازمان و تشکیلات 32
- [نکتهای مهم 33
- ج) قوانین و مقررات 34
- 4- بهترین قانونگزار کیست؟ 36
- شرایط یک قانونگزار کامل 37
- 4- راه دیگر اثبات لزوم بعثت پیامبران. 41
- سخن گفتن جهان آفرینش با انسان 41
- اشاره 55
- بخش دوم: قلمرو حکومت وجدان 55
- اشاره 56
- قلمرو حکومت وجدان 56
- ایراد روشنفکران 56
- الف) مادیها 57
- اشاره 57
- 1- وجدان چیست؟ 58
- 2- اختلاف درجات وجدان 61
- 3- وجدان بستگی به تشخیص دارد 62
- 4- رابطه وجدان با آداب و رسوم 63
- 5- رابطه وجدان با تکرار عمل 66
- 6- آیا میتوان وجدان را فریب داد؟ 67
- 7- مبارزه وجدان با غرایز 69
- وجدان به جای مذهب! 71
- 1- وجدان ضمانت اجرایی کافی ندارد 73
- مقایسه نظارت وجدان و مذهب با یکدیگر 73
- اشاره 73
- 4- نظارت وجدان جنبه عمومی ندارد 76
- 3- امکان فریب خوردن وجدان 76
- 2- امکان گمراه شدن وجدان 76
- 5- تکرار گناه و کم شدن تأثیر وجدان 78
- اشاره 79
- دو ایراد قابل توجه 79
- 1- اغراق و مبالغه 82
- 2- شرایط استثنایی 83
- 3- تأثیر تبلیغات مذهبی 85
- 4- آزمایش نظریه اجتماعی 87
- پیامبر تن 88
- بخش سوم: چگونگی شناخت پیامبران 99
- اشاره 99
- چگونگی شناخت پیامبران 100
- 1- اعجاز 101
- اشاره 101
- اشاره 122
- 1- معجزه قید و شرط خاصی ندارد. 122
- الف) خوارق عادات بشری قابل معارضه است 123
- 2- وضع اعجاز کنندگان گواه صدق آنهاست 124
- ب) خوارق عادات بشری تاب مقاومت در برابر معجزات ندارد 124
- اشاره 127
- [2- مطالعه در حالات مدعی نبوت و بررسی محتویات آیین او جمع آوری قرائن:] 127
- 2- زمان دعوت 129
- 1- وضع محیط دعوت 129
- 5- آئین او از نظر قوانین، احکام و اخلاق 130
- 7- ایمان آورندگان به او چه کسانی بودهاند؟ 130
- 6- وسائل پیشرفت 130
- 4- محتویات آئین او از نظر معارف 130
- 3- خصوصیات روحی، اخلاقی مدعی نبوت 130
- 9- آیا با خرافات و هوس بازیهای محیط مبارزه میکند؟ 131
- 8- ایمان او به گفتههای خودش 131
- 10- دعوت منظم و یکنواخت 131
- [3- گواهی پیامبران پیشین 132
- اشاره 132
- یک نمونه جالب از مدارک دین سازان عصر ما! 134
- بخش چهارم: وحی (دستگاه گیرنده مرموز) 147
- اشاره 147
- وحی (دستگاه گیرنده مرموز) 148
- وحی چیست؟ 148
- 1- میزان فهم وحی 149
- اشاره 149
- تصاویر سایه روشن 154
- اشاره 159
- 2- تفکر فلاسفه قدیم درباره وحی 159
- الف) حس مشترک 159
- ب) قوه خیال 5 159
- ج) قوه عقلیه 161
- ایرادات تفکر فلاسفه پیشین 164
- 3- نظر فلاسفه جدید درباره وحی 168
- اشاره 168
- وحی (تجلی شعور ناآگاه!) 170
- وجود اشتراک نظرات فلاسفه درباره وحی 172
- ایرادات نظریه فلاسفه جدید 173
- [1- فقدان دلیل 173
- وجود اختراق نظرات فلاسفه 173
- [2- اصرار بیمورد!] 174
- 3- سازگار نبودن با سخنان پیامبران 176
- 4- آیا وحی همان نبوغ فکری است؟ 177
- اشاره 188
- بخش پنجم: امتیازات پیامبران 188
- اشاره 189
- 1- معصوم بودن (مصونیت از گناه و خطا) 189
- امتیازات پیامبران 189
- اختلاف عقاید در عصمت انبیا 190
- [دلائل عصمت 191
- اشاره 191
- الف) محکومیت عوامل گناه در وجود پیامبران 192
- اشاره 192
- مصونیت همه جانبه 195
- ب) جلب اعتماد عمومی 197
- ج) بی نتیجه ماندن اهداف بعثت پیامبر در صورت معصوم نبودن 201
- 2- خطا در انجام وظایف 205
- اشاره 205
- 1- خطا در تشخیص و تبلیغ حقایق و تعلیمات مذهبی. 205
- مصونیت از خطا 205
- 3- خطا در امور عادی روزانه. 206
- [اشکالات بحث عصمت 207
- الف) معصوم بوذن افتخار نیست! 207
- ب) معصوم بودن با «تقیه» سازگار نیست! 210
- اشاره 210
- پاسخ یک اشتباه بزرگ در معنی تقیه 211
- تقیه چیست؟ 211
- اشاره 214
- ج) شواهد خلاف 214
- 1- گناه مطلق 218
- 2- گناهان نسبن 218
- [3- منزه بودن از عیوب تنفرآمیز جسمی 220
- [2- علم و دانش کافی 220
وجدان دست به انتحار بزنند، امّا این امور به ندرت واقع میشود و جنبه استثنایی دارد. شاید از میان صدها گناهکار ما یک نفر را هم نتوان پیدا کرد که فشار شکنجه وجدان در آنها تا این اندازه شدید باشد، به خصوص در مورد خلافهای کوچکتر این موضوع بسیار کم است. خلاصه اینکه: مجازات وجدان به قدری ملایم است که برای اکثر مردم قابل تحمل میباشد!
همچنین وجدان در برابر کارهای نیک و نمیتواند پاداشهای قابل توجهی بده! و جز همان احساس آرامش روحی- که هنگام انجام وظایف و کارهای نیک ایجاد میشود و برای اکثر مردم زودگذر است- نمیتوان پاداش دیگری از او انتظار داشت.
باز باید در اینجا افرادی که وجدان فوقالعاده حساس و قوی دارند و احیاناً ممکن است این آرامش خاطر و آسودگی وجدان را بر تمام پاداشها مقدم دارند، مورد بحث خود قرار نمیدهیم، زیرا در اینگونه بحثهای اجتماعی، حکم بر روی اکثریت افراد اجتماع است و افرادی آن چنانی، بسیار نادر و کمیاباند.
اما عقاید مذهبی (ایمان به خدا و روز جزا، سعادت جاودانی و کیفرهای سخت و دردناک)- که از آثار تعلیمات انبیا است- بزرگترین ضمانت اجرایی برای دستورها و قوانین مذهبی محسوب میشوند.
کسی که معتقد به این باشد که: پروردگار جهان از اسرار درون و برون هر کس و از همه چیز و همه جا با خبر است، کوچکترین