رهبران بزرگ صفحه 78

یاد می‌کنند.

در جامعه‌های کنونی معلوم نیست که استفاده از وجدان نتیجه بهتری داشته باشد درست است که پیشرفت‌های علمی امروز زمینه فکری مناسب‌تری برای قبول واقعیات فراهم ساخته است، ولی در مقابل زرق و برق و فریبندگی زندگی کنونی نسبت به زندگی ساده گذشته، زمینه را برای انحراف و تضعیف وجدان آماده‌تر گردانیده است!

5- تکرار گناه و کم شدن تأثیر وجدان

در بحث‌های مقدماتی وجدان این مطلب ثابت شد که بی اعتنایی به ندای وجدان و ارتکاب اعمال خلاف به تدریج وجدان را ضعیف و ضعیف‌تر می‌سازد و کار به جایی می‌رسد که عملًا آن را به صورت یک حاکم مغرولی در می‌آورد! که قدرت کوچکترین دخل و تصرفی را در قلمرو خود ندارد.

بنابر این بیشترین تأثیر وجدان در افرادی است که کمتر مرتکب کار خلافی شده‌اند. این هم در قلمرو حکومت وجدان یک نوع محدودیت محسوب می‌شود، در حالی که اعتقادات مذهبی و تعلیمات پیامبران اگر به صورت صحیحی در دلها جای بگیرد می‌تواند آلوده‌ترین افراد را اصلاح کند، نمونه‌های فراوان این موضوع در تاریخ، مخصوصاً در لابه‌لای تاریخ اسلام، فراوان است.

از آنچه گفته شد چنین نتیجه می‌گیریم که از طرفی منطقه حکومت وجدان از جهات زیادی نسبت به حکومت منطقه مذهب محدودتر است و از طرف دیگر، تأثیرش در همان منطقه نفوذ نسبت به تأثیر