رهبران بزرگ صفحه 81

مذهبی متنوع و مطابق با زبان روز و اصول روانشناسی به گونه‌ای اجرا شود که عقاید مذهبی در تمام مردم دنیا زنده و تقویت گردد و ایمان به خدا، روز رستاخیز و پاداش و کیفر اعمال، در کانون دل‌ها جای گیر شود،

بدون شک چهره دنیای کنونی عوض خواهد شد و مفاسد اخلاقی و اجتماعی به حد اقل کاهش خواهد یافت.

ولی اگر همین تبلیغات درباره وجدان صورت گیرد، مسلماً 110 این تأثیر را نخواهد داشت و علت آن، همان نواقص و نارسایی‌های مختلفی است که وجدان در کار خود دارد. بنابراین اگر ما می‌گوییم:

وجدان در هیچ قسمت حتی در قسمت نظارت و کنترل اعمال- نمی‌تواند جای مذهب را بگیرد، به این دلیل است.

2- دومین ایراد این است که بعضی می‌گویند: شما چگونه می‌توانید نقش وجدان را در هدایت و رهبری اجتماعات بشری انکار کنید، در حالی که تجربه نشان داده شده که تربیت وجدان می‌تواند تمام اصول اخلاقی را در یک اجتماع بزرگ زنده کند و همان آثاری را که از عقاید مذهبی و تعلیمات پیامبران انتظار می‌رود به طور کامل از آن به دست می‌آید. مثلًا: وجود کشور سویس در دل اروپا و در میان جهان متمدن امروز، گواه زنده این موضوع است.

کشوری که تقریباً پلیس و دادگاه در آن مفهومی ندارد! و غالباً میزهای دادگستری آن خاک می‌خورد!! با اینکه در این کشور، ایمان و عقاید مذهبی امتیاز خاصی بر سایر آشورهای اروپایی ندارد، اما بر اثر حکومت وجدان و رشد اخلاقی او اجتماعی، بسیاری از