کالبدشناسی عقاید وهابیت صفحه 50

می‌گردی؟ او می‌گوید: خدایا تو که خدای عالمیانی مرا استهزا و مسخره می‌کنی؟ اینجاست که خدا می‌خندد و می‌گوید من تو را استهزا نمی‌کنم!؟ (1) آیا این تعبیرات نسبت به خداوند، مستلزم آن نیست که خداوند از وقایع و حوادث خارجی منفعل و متاثر گردد؟

قطعاً چنین چیزی در ساحت ربوبی او راه ندارد؛ یعنی محال است حالت تازهای برای او پیدا شود که پیش از آن نداشته است، چون این حالت تازه، اگر صفت و کمال است، باید از اول دارا باشد و اگر نقص است، نباید بعد از این دارا شود و نیز اگر از لوازم ذات خود اوست از ازل با او بوده و اگر از غیر است، باید غیر او که ممکنات هستند در او تأثیر کنند و این، محال است. (2) ممکن است گفته شود که اگر ذات خداوند، از چنین حالاتی پیراسته است، چرا خدا در قرآن مجید با برخی از این صفات چون خشم و غضب و نسیان توصیف شده است؟

در پاسخ باید گفت که مقصود واقعی از این آیات معنای کنائی آنهاست و علت اینکه این الفاظ درباره خدا به کار رفته است، این است که ذات او، اگر چه از این حالات و دگرگونی‌ها پیراسته است، اما آثار آنها که کیفر و پاداش است، از ساحت او دور نیست. به عبارت دیگر، مقصود از خشم خدا بر افراد کافر، جز همان اثر خشم که مؤاخذه و کیفر