معرفت نبی و امام صفحه 135

رسول یا بعد از رسول خاتم حضرت محمّد صلی الله علیه و آله و سلّم خالی از حجّت الهی باشد، بلکه سنّت خدای سبحان بر این قرار گرفته که رسولانش را پی در پی به سوی بندگانش ارسال کند و آنگاه که میان آنها فاصلهای قرار داد اهداف آنها را به وسیله اوصیایشان تداوم بخشد. بلی در این اثنا زمانهایی وجود داشته که پیامبران و اوصیایی در زمین موجود بودند ولی از ترس مردمان جاهل و نادان و پیروان شیطان، نبوّت و وصایت خود را پنهان می کردند، یا مخفیانه و به طور پنهانی در میان آنها زندگی می کردند و جز عدّهای اندک از مؤمنین از وجود آنها در میان مردم اطّلاعی نداشت. به این معنا که عموم مردم محلّ اختفای آنها را نمی دانستند با اینکه برای آنها معروف و شناخته شده بودند.

البتّه گاهی می شد که در اثر طولانی شدن دوران زندگی مخفیانه، یا در اثر جهات دیگری غیر از آن، مردم وجود آنها را در میان خودشان فراموش می کردند، و یا در اثر دوری از آنها به حالت خمود و خواب زدگی و جهالت گرفتار می شدند و کسی هم نبود که آنها را به خدایی که همه، معرفت او را در فطرت و نهاد خویش دارند متذکّر کند. در چنین حالتی آنها را نه می شود کافرشان دانست و نه مؤمن بلکه انسانهایی هستند که به تعبیر ائمه علیهم السلام «ضُلّال»اند. یعنی در خود گماند حقّ را نمی شناسند تا با انکار آن کافر و با تصدیق آن مؤمن شوند. چنانکه روایات در ذیل آیه 213 سوره بقره بر همین مطلب دلالت دارد که در مقدّمه کتاب به آنها اشاره رفت. چنین مردمانی در روایات در ردیف دیوانگان و بیخردان و اطفال قرار داده شدهاند که برخی از آنها را نقل می کنیم :

امام باقر علیه السلام می فرماید :

اِذَا کَانَ یَوْمَ الْقِیامَهِ جَمَعَ اللّهُ عَزَّوَجَلَّ الاَطْفَالَ وَ الذَّی مَاتَ مِنَ النَّاسِ فِی الْفَتْرَهِ وَ الشَّیْخَ الْکَبیِرَ الذَّی أَدْرَکَ النَّبِیَّ صلی الله علیه و آله و سلّم وَ هُوَ لاَ یَعْقِلُ، وَ الاْصَمَّ وَ الأبْکَمَ الذَّی لاَ یَعْقِلُ، وَ الَْمجْنُونَ وَ الأبْلَهَ الذَّی لاَ یَعْقِلُ، وَ کُلُّ وَاحِدٍ مِنْهُمْ یَحْتَجَّ عَلَی اللّهِ عَزَّوَجَلَّ. فَیَبْعَثُ اللّهُ اِلَیْهِمْ مَلَکاً مِنَ الْمَلائِکَهِ