معرفت نبی و امام صفحه 157

و اولوالامر در آیه شریفه، هر دو به یک امر واجب گردیده است. یعنی در آیه شریفه خدای تعالی مردم را دوبار امر به اطاعت کرده است. در نوبت اول اطاعت خود را بر مردم واجب کرده و در نوبت دوم اطاعت از رسول و اولوالامر را لازم نموده است. و چنانکه می بینیم برای هر یک از رسول و اولوالامر، امر جداگانهای ذکر نکرده است. و از این فهمیده می شود که هیچ فرقی در نحوه وجوب اوامر رسول خدا صلی الله و علیه و آله و سلم و اولوالامر وجود ندارد. در حالی که این مفسّرین که قائل به وجوب امر رسول خدا به طور مطلق هستند، همین وجوب امر را درباره اولوالامر مقیّد به اوامری می کنند که مطابق حقّ و عدل باشد. علاوه بر اینکه اگر وجوب اطاعت اولوالامر مقیّد به اوامر به حق باشد و منظور از حق هم مطابق بودن دستورات اولوالامر با کتاب و سنّت باشد، در این صورت وجوب اطاعت اولوالامر در حقیقت همان وجوب اطاعت خدا و رسول خواهد بود و بر ذکر آن فایدهای مترتّب نخواهد شد. در حالی که ذکر اولوالامر در کنار رسول خدا - چنان که ذکر گردید - حاکی از آن است که خداوند متعال اطاعت رسول و اولوالامر را به طور مطلق واجب کرده است.

نکته دیگری که در این باره توجّه به آن لازم است اینکه: تشخیص حقّ و ناحقّ بودن بر عهده چه کسی است؟ به یقین می توان گفت این امر بر عهده همه افراد امّت اسلام نمی تواند باشد. زیرا فقط عالمان به احکام و قوانین الهی می توانند حقّ و ناحق بودن دستوری را تشخیص دهند، و چون همه عالمان دینی غیر از امامان معصوم علیهم السلام حق بودن تمام برداشتهای خود را نمی توانند به طور کامل تشخیص دهند، به این جهت چارهای نیست جز اینکه بگوییم: مراد از صاحبان امر همان امامان معصوم است.

چنانچه می بینیم این اشکالها متوجّه کسانی است که اولوالامر را به حاکمان و سلاطین ناحق و ستمگر هم تعمیم داده و اطاعت آنها را فقط در صورت حقّ بودن واجب شمردهاند، ولی کسانی که مانند زمخشری از اوّل اولوالامر را منحصر به