معرفت نبی و امام صفحه 177

می گوید. و لازمه چنین سخنی آن است که همه معارف و احکام الهی در قرآن برای همگان قابل فهم باشد؟!

و امّا عقل و علم، باید دانست که حجّیت عقل و علم در علوم بدیهی عقلی اعم از خوبی و زشتی و حسن و قبح و بدیهیات علمی یعنی امتناع اجتماع نقیضین و ارتفاع آنها جای هیچگونه شبهه و تردید نیست. ولی نور پرفروغ عقل در بسیاری از معارف عالی الهی و احکام تعبّدی دینی و حتّی در شناخت حقّ متعال - چنانکه در جای خود به تحقیق ثابت شده است (1) - از فروغ افتاده و راه نفوذی به آنها پیدا

نمی کند مگر اینکه از جانب حقّ متعال به تذکیر و تنبیه پیامبران و اوصیاء و عالمان الهی که علمشان را از رسول و اوصیایش گرفته باشند منوّر شده باشد. و به همین جهت است که خواست الهی بر این قرار گرفته که زمین را خالی از حجّت قرار ندهد اگرچه از دیده ها پنهان باشد. او را در اتمام حجّت الهی در روی زمین بر انسانها و دیگر موجودات وظایفی است که باید آنها را انجام دهد و حقّ را ابلاغ کند و باطل را به بندگان الهی تذکّر دهد اگر چه خود شناخته نشود.

امیرالمؤمنین علیه السلام می فرماید :

لاَ تَخْلُوا الارْضُ مِنْ قائِم لله بِحُجَّهٍ اِمّا ظاهراً مَشْهُوراً وَ اِمّا خائِفاً مَغْمُوراً. لِئَلّا

تُبْطَلُ حُجَجُ الله وَ بَیَّنَاتُهُ... (2) .

هرگز زمین خالی نمی شود از کسی که حجّت خدا را به پا دارد، خواه ظاهر باشد و مشهور و یا ترسان باشد و پنهان. تا اینکه حجتها و دلائل روشن الهی باطل نشود...

ابوبصیر از امام باقر یا امام صادق علیهماالسلام نقل می کند که فرمود :

اِنَّ الله لَمْ یَدَعِ الأرْضَ بِغَیْرِ عالِمٍ. وَ لِولا ذَلِکَ لَمْ یُعْرَفُ الْحَقُّ مِنَ الباطِلِ. (3)

1- . رجوع شود به کتابهای توحید الامامیّه و ترجمه آن و تنبیهات حول المبدء و المعاد.
2- . نهج البلاغه، کلمات قصار/147.
3- . الکافی1/18.